Update article.md

Author: lainde589

1-js/01-getting-started/1-intro/article.md

@@ -10,10 +10,10 @@
 
 Скрипттер жөнөкөй текст катары жайылат жана аткарылат. Аларды иштетүү үчүн атайын даярдыктын же компиляциянын кереги жок.
 
-Бул жагынан JavaScript [Java](https://en.wikipedia.org/wiki/Java_(programming_language)) деп аталган башка тилинен абдан айырмаланат.
+Бул жагынан JavaScript [Java](https://ky.wikipedia.org/wiki/Java) деп аталган башка тилинен абдан айырмаланат.
 
-```smart header="Эмнеге ал <u>Java</u>Script деп аталат?"
-JavaScript түзүлүп жатканда "LiveScript" деп аталган. Бирок ошол убакта Java абдан таанымал болгондуктан, жаңы тилди Java'нын "иниси" катары жайгаштыруу пайдалуу болорун чечишкен.
+```smart header="Эмне үчүн <u>Java</u>Script деп аталат?"
+JavaScript түзүлүп жатканда "LiveScript" деп аталган. Бирок ошол убакта Java тили абдан таанымал болгондуктан, жаңы тилди Java'нын "иниси" катары жайгаштыруу пайдалуу болорун чечишкен.
 
 Бирок ал өнүккөн сайын JavaScript [ECMAScript](http://en.wikipedia.org/wiki/ECMAScript) деп аталган өзүнүн спецификациясы менен толук өз алдынча тилге айланды, жана азыр анын Java менен эч кандай байланышы жок.
 ```
@@ -28,7 +28,7 @@ JavaScript түзүлүп жатканда "LiveScript" деп аталган. 
 - [SpiderMonkey](https://en.wikipedia.org/wiki/SpiderMonkey) -- Firefox'то.
 - ...IE үчүн "Chakra" жана Safari үчүн "JavaScriptCore", "Nitro", "SquirrelFish" ж.б. код аттары бар.
 
-Жогорудагы аталыштарды эстеп калууга жакшы, анткени алар иштеп чыгуучулардын макалаларында көп колдонулат. Биз аларды да колдонобуз. Мисалы, "X функционалдуулугу V8 тарабынан колдоого алынса", анда ал Chrome, Opera жана Edge браузерлеринде да иштеши ыктымал.
+Жогорудагы аталыштарды эске тутсаңыз жакшы болот, анткени алар иштеп чыгуучулардын макалаларында көп колдонулат. Биз аларды да колдонобуз. Мисалы, "X функционалдуулугу V8 тарабынан колдоого алынса", анда ал Chrome, Opera жана Edge браузерлеринде да иштеши ыктымал.
 
 ```smart header="Кыймылдаткычтар кантип иштейт?"
 
@@ -38,69 +38,69 @@ JavaScript түзүлүп жатканда "LiveScript" деп аталган. 
 2. Кийин ал скриптти машине тилине айлантат ("компиляциялайт").
 3. Андан кийин машине коду иштетилет, жана абдан тез иштейт.
 
-Кыймылдаткыч ар бир этапта оптималдаштырууну колдонот. Жадаганда ал компиляцияланган скриптти иштеп жатканда карап, ал аркылуу өткөн маалыматтарды талдап, алган билиминин негизинде машине кодуна оптималдаштырууларды колдонот. Натыйжада, скрипттер абдан тез иштейт.
+Кыймылдаткыч ар бир этапта оптималдаштырууну колдонот. Жадагалса ал компиляцияланган скриптти иштеп жатканда карап, ал аркылуу өткөн маалыматтарды талдап, алган билиминин негизинде машине кодуна оптималдаштырууларды колдонот. Натыйжада, скрипттер абдан тез иштейт.
 ```
 
 ## JavaScript браузерде эмне кыла алат?
 
-Заманбап JavaScript - бул "коопсуз" программалоо тили. Ал эстутумга же процессорго төмөнкү деңгээлдик кирүүгө мүмкүнчүлүгүн бербейт, анткени ал алгач аны талап кылбаган браузерлер үчүн түзүлгөн.
+Заманбап JavaScript - бул "коопсуз" программалоо тили. Ал эстутумга же процессорго төмөнкү деңгээлдик кирүүгө мүмкүнчүлүгүн бербейт, анткени JavaScript башында аны талап кылбаган браузерлер үчүн түзүлгөн.
 
-JavaScript'тин мүмкүнчүлүктөрү ал иштеген чөйрөгө өтө көз каранды. Мисалы, [Node.js](https://wikipedia.org/wiki/Node.js) ыктыярдуу файлдарды окууга/жазууга, тармак сурамдарын аткарууга ж.б. функцияларды колдойт.
+JavaScript'тин мүмкүнчүлүктөрү ал иштеген чөйрөгө өтө көз каранды. Мисалы, [Node.js](https://ky.wikipedia.org/wiki/Node.js) ыктыярдуу файлдарды окууга/жазууга, тармак сурамдарын аткарууга ж.б. функцияларды колдойт.
 
-Браузердеги JavaScript веб-баракты башкарууга, колдонуучу менен өз ара аракеттешүүгө жана веб-серверге байланыштуу баарын жасай алат.
+Браузердеги JavaScript веб-баракчаны башкарууга, колдонуучу менен өз ара аракеттешүүгө жана веб-серверге байланыштуу бардык нерселерди жасай алат.
 
 Мисалы:
 
-- Баракка жаңы HTML-кодду кошуу, учурдагы мазмунду өзгөртүү, стилдерди өзгөртүү.
-- Колдонуучунун аракетине, чычкандын чыкылдатканына, көрсөткүчтүн кыймылына, баскычтын басуусуна.
-- Тармак аркылуу алыскы серверлерге сурамдарды жөнөтүү, файлдарды жүктөп алуу жана жүктөө ([AJAX](https://en.wikipedia.org/wiki/Ajax_(programming)) жана [COMET](https://en.wikipedia.org/wiki/Comet_(программалоо)) технологиялары).
+- Баракчага жаңы HTML-код кошуу, учурдагы мазмунду, стилдерди өзгөртүү.
+- Колдонуучунун аракетине, чычкандын чыкылдатканына, көрсөткүчтүн кыймылына, баскычтын басуусуна карап кыймыл-аракет жасоо.
+- Тармак аркылуу алыскы серверлерге сурамдарды жөнөтүү, файлдарды жүктөп алуу жана жүктөө ([AJAX](https://en.wikipedia.org/wiki/Ajax_(programming)) жана [COMET](https://en.wikipedia.org/wiki/Comet_(programming)) технологиялары).
 - Кукилерди алуу жана орнотуу, келүүчүгө суроолорду берүү, билдирүүлөрдү көрсөтүү.
-- Кардар тараптагы берилмелерди эстеп калуу ("local storage").
+- Кардар тараптагы маалыматты эстеп калуу ("local storage").
 
 ## Браузердеги JavaScript эмне кыла АЛБАЙТ?
 
-JavaScript'тин браузердеги мүмкүнчүлүктөрү колдонуучунун коопсуздугун коргоо үчүн чектелген. Максаты - жаман веб-барактын жеке маалыматка кирүүсүнө же колдонуучунун маалыматтарына зыян келтирүүгө жол бербөө.
+JavaScript'тин браузердеги мүмкүнчүлүктөрү колдонуучунун коопсуздугун коргоо үчүн чектелген. Бул чектөөнүн максаты - жаман веб-баракчанын колдонуучунун жеке маалыматына кирүүсүнө же анын маалыматтарына зыян келтирүүгө жол бербөө.
 
 Мындай чектөөлөрдүн мисалдары:
 
-- Веб-барактагы JavaScript катуу дисктеги каалаган файлдарды окуй/жаза албайт, аларды көчүрө албайт же программаларды аткара албайт. Анын OS функцияларына түз кирүү мүмкүнчүлүгү жок.
+- Веб-баракчадагы JavaScript катуу дисктеги каалаган файлдарды окуй/жаза албайт, аларды көчүрө албайт же андагы программаларды аткара албайт. Браузердеги JavaScript'тин OS функцияларына түз кирүү мүмкүнчүлүгү жок.
 
-    Заманбап браузерлер ага файлдар менен иштөөгө мүмкүндүк берет, бирок кирүү чектелген жана колдонуучу файлды браузердин терезесине "таштоо" же `<input>` теги аркылуу тандоо сыяктуу аракеттерди жасаганда гана берилет.
+    Заманбап браузерлер ага файлдар менен иштөөгө мүмкүндүк берет, бирок кирүү мүмкүнчүлүгү чектелген жана колдонуучу файлды браузердин терезесине "таштоо" же `<input>` теги аркылуу тандоо сыяктуу аракеттерди жасаганда гана берилет.
 
-    Камера/микрофон жана башка түзмөктөр менен иштешүүнүн жолдору бар, бирок алар колдонуучунун ачык уруксатын талап кылат. Ошентип, JavaScript иштетилген барак веб-камераны тымызын иштетип, айлананы байкап, маалыматты [УКМК](https://en.wikipedia.org/wiki/State_Committee_for_National_Security_(Kyrgyzstan))га жөнөтө албайт.
+    Камера/микрофон жана башка түзмөктөр менен иштешүүнүн жолдору бар, бирок алар колдонуучунун ачык уруксатын талап кылат. Ошентип, JavaScript иштетилген баракча веб-камераны тымызын иштетип, айлананы байкап, маалыматты [УКМК](https://en.wikipedia.org/wiki/State_Committee_for_National_Security_(Kyrgyzstan))га жөнөтө албайт.
 
-- Ар түрдүү терезелер/салмалар бири-бири жөнүндө билишпейт. Кээде, мисалы, бир терезе экинчисин ачуу үчүн JavaScript колдонулат. Бирок бул учурда да, бир барактан JavaScript башка сайттардан (башка доменден, протоколдон же порттон) келсе, башкасына кол жеткизе албайт.
+- Ар түрдүү терезелер/салмалар бири-бири жөнүндө билишпейт. Кээде, мисалы, бир терезе экинчисин ачуу үчүн JavaScript колдонулат. Бирок бул учурда да, бир баракчадан JavaScript башка сайттардан (башка доменден, протоколдон же порттон) келсе, башкасына кол жеткизе албайт.
 
-    Бул "Бирдей булак саясаты" (Same Origin Policy) деп аталат. Бул чектөөдөн өтүү үчүн, эки барак тең буга макул болушу керек жана берилмелерди атайын жол менен алмашкан JavaScript кодун камтышы керек.
+    Бул нерсе "Бирдей булак саясаты" (Same Origin Policy) деп аталат. Бул чектөөдөн өтүү үчүн, эки баракча тең буга макул болушу керек жана берилмелерди атайын жол менен алмашкан JavaScript кодун камтышы керек.
 
-    Бул чектөө, дагы бир жолу, колдонуучунун коопсуздугу үчүн кажет. Колдонуучу ачкан `https://anysite.com` барагы `https://gmail.com` URL дареги бар башка браузер салмасына кире албашы керек жана ал жерден маалыматты уурдай албашы керек.
+    Бул чектөө, дагы бир жолу, колдонуучунун коопсуздугу үчүн кажет. Колдонуучу ачкан `https://anysite.com` баракчасы `https://gmail.com` URL дареги бар башка браузер салмасына кире албашы керек жана ал жерден маалыматты уурдай албашы керек.
 
-- JavaScript учурдагы барак келген серверге желе аркылуу оңой байланыша алат. Бирок анын башка сайттардан/домендерден берилмелерди алуу жөндөмдүүлүгү чектелген. Негизи бул мүмкүн болсо да, ал алыскы тарап менен ачык макулдукту (HTTP баштарында көрсөтүлгөн) талап кылат. Дагы деле, бул коопсуздук чектөөсү.
+- JavaScript учурдагы баракча келген серверге желе аркылуу оңой байланыша алат. Бирок анын башка сайттардан/домендерден маалыматтарды алуу жөндөмдүүлүгү чектелген. Негизи бул мүмкүн болсо да, ал алыскы тарап менен ачык макулдукту (HTTP баштарында көрсөтүлгөн) талап кылат. Дагы деле, бул коопсуздук чектөөсү.
 
 ![](limitations.svg)
 
-Эгер JavaScript браузерден тышкары, мисалы серверде колдонулса, мындай чектөөлөр таасир тийгизбейт. Заманбап браузерлер кошумча уруксаттарды талап кылуу үчүн плагиндер/кеңейтмелер менен камсыз кылат.
+Эгерде JavaScript браузерден тышкары, мисалы серверде колдонулса, мындай чектөөлөр таасир этпейт. Заманбап браузерлер кошумча уруксаттарды талап кылуу үчүн плагиндер/кеңейтмелер менен камсыз кылат.
 
 ## JavaScript'ти өзгөчө кылган эмне?
 
 Javascript тууралуу кеминде *үч* сонун нерсе бар:
 
 ```compare
-+ HTML/CSS менен толук интеграция.
++ HTML/CSS менен толук интеграция бар.
 + Жөнөкөй нерселер жөнөкөй жасалат.
 + Бардык негизги браузерлерден колдоого алынат жана демейки боюнча иштетилген.
 ```
 JavaScript - бул үч нерсени бириктирген жалгыз браузер технологиясы.
 
-Бул JavaScript'ти өзгөчө кылат. Ошондуктан бул браузер интерфейстерин түзүүнүн эң кеңири таралган куралы.
+Алар JavaScript'ти өзгөчө кылат. Ошондуктан бул браузер интерфейстерин түзүүнүн эң кеңири таралган куралы.
 
 Айтор, JavaScript серверлерди, мобилдик тиркемелерди ж.б. түзүү үчүн колдонулат.
 
 ## JavaScript'тен "жогору" тилдери
 
 JavaScript'тин синтаксиси бардык муктаждыктарга ылайыктуу эмес. Ар кандай адамдар ар кандай өзгөчөлүктөрдү каалайт.
 
-Муну күтүүгө болот, анткени долбоорлор жана талаптар ар ким үчүн ар кандай.
+Бул абдан кадимки көрүнүш, анткени долбоорлор жана талаптар ар ким үчүн ар кандай.
 
 Ошентип, жакында эле браузерде иштетиле электе JavaScript'ке транспиляцияланган (айландырылган) көптөгөн жаңы тилдер пайда болду.