update digha.p.40

Author: jhintr

content/atthakatha/dhammapadatthakatha/01.md

@@ -95,7 +95,7 @@ Evaṃ so bījayamāno ṭhitova cintesi – “ahaṃ therassa gihikāle bhāgi
 
 So evaṃ cintentova ṭhatvā bījayamāno therassa sīse tālavaṇṭena pahari. Thero “kiṃ nu kho ahaṃ saṅgharakkhitena sīse pahato” ti upadhārento tena cintitacintitaṃ sabbaṃ ñatvā, “saṅgharakkhita, mātugāmassa pahāraṃ dātuṃ nāsakkhi, ko ettha mahallakattherassa doso” ti āha. So “aho naṭṭhomhi, ñātaṃ kira me upajjhāyena cintitacintitaṃ, kiṃ me samaṇabhāvenā” ti tālavaṇṭaṃ chaḍḍetvā palāyituṃ āraddho.
 
-Atha naṃ daharā ca sāmaṇerā ca anubandhitvā ādāya satthu santikaṃ agamaṃsu. Satthā te bhikkhū disvāva “kiṃ, bhikkhave, āgatattha, eko vo bhikkhu laddho” ti pucchi. “Āma, bhante, imaṃ daharaṃ ukkaṇṭhitvā palāyantaṃ gahetvā tumhākaṃ santikaṃ āgatamhā” ti. “Evaṃ kira bhikkhū” ti? “Āma, bhante” ti. “Kimatthaṃ te bhikkhu evaṃ bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, nanu tvaṃ āraddhavīriyassa ekassa Buddhassa putto, mādisassa nāma Buddhassa sāsane pabbajitvā attānaṃ dametvā sotāpannoti vā sakadāgāmīti vā anāgāmīti vā arahāti vā vadāpetuṃ nāsakkhi, kimatthaṃ evaṃ bhāriyaṃ kammamakāsī” ti? “Ukkaṇṭhitosmi, bhante” ti. “Kiṃ kāraṇā ukkaṇṭhitosī” ti? So evaṃ vassāvāsikasāṭakānaṃ laddhadivasato paṭṭhāya yāva therassa tālavaṇṭena pahārā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā, “iminā kāraṇena palātosmi, bhante” ti āha. Atha naṃ satthā “ehi bhikkhu, mā cintayi cittaṃ nāmetaṃ dūre hontampi ārammaṇaṃ sampaṭicchanakajātikaṃ, rāgadosamohabandhanā muccanatthāya vāyamituṃ vaṭṭatī” ti vatvā imaṃ gāthamāha –
+Atha naṃ daharā ca sāmaṇerā ca anubandhitvā ādāya satthu santikaṃ agamaṃsu. Satthā te bhikkhū disvā va “kiṃ, bhikkhave, āgatattha, eko vo bhikkhu laddho” ti pucchi. “Āma, bhante, imaṃ daharaṃ ukkaṇṭhitvā palāyantaṃ gahetvā tumhākaṃ santikaṃ āgatamhā” ti. “Evaṃ kira bhikkhū” ti? “Āma, bhante” ti. “Kimatthaṃ te bhikkhu evaṃ bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, nanu tvaṃ āraddhavīriyassa ekassa Buddhassa putto, mādisassa nāma Buddhassa sāsane pabbajitvā attānaṃ dametvā sotāpannoti vā sakadāgāmīti vā anāgāmīti vā arahāti vā vadāpetuṃ nāsakkhi, kimatthaṃ evaṃ bhāriyaṃ kammamakāsī” ti? “Ukkaṇṭhitosmi, bhante” ti. “Kiṃ kāraṇā ukkaṇṭhitosī” ti? So evaṃ vassāvāsikasāṭakānaṃ laddhadivasato paṭṭhāya yāva therassa tālavaṇṭena pahārā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocetvā, “iminā kāraṇena palātosmi, bhante” ti āha. Atha naṃ satthā “ehi bhikkhu, mā cintayi cittaṃ nāmetaṃ dūre hontampi ārammaṇaṃ sampaṭicchanakajātikaṃ, rāgadosamohabandhanā muccanatthāya vāyamituṃ vaṭṭatī” ti vatvā imaṃ gāthamāha –
 
 #### 37
 

content/atthakatha/dhammapadatthakatha/02.md

@@ -86,11 +86,11 @@ Gāmavāsinopi idaṃ puññakammaṃ katvā ito cutā tāvatiṃsabhavane nibba
 
 Jeṭṭhakakuṭumbikassa pana bhariyā sabbehi samānaṃ akatvā attano paññāya ṭhitā “atirekataraṃ katvā satthāraṃ pūjessāmī” ti anojapupphavaṇṇena sahassamūlena sāṭakena saddhiṃ anojapupphacaṅkoṭakaṃ gahetvā anumodanakāle satthāraṃ anojapupphehi pūjetvā taṃ sāṭakaṃ satthu pādamūle ṭhapetvā, “bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne anojapupphavaṇṇaṃ yeva me sarīraṃ hotu, anojā eva ca me nāmaṃ hotū” ti patthanaṃ paṭṭhapesi. Satthā “evaṃ hotū” ti anumodanaṃ akāsi. Te sabbe pi yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattitvā imasmiṃ buddhuppāde devalokā cavitvā jeṭṭhakakuṭumbiko kukkuṭavatīnagare rājakule nibbattitvā vayappatto mahākappinarājā nāma ahosi, sesā amaccakule nibbattiṃsu. Jeṭṭhakakuṭumbikassa bhariyā maddaraṭṭhe sāgalanagare rājakule nibbatti, anojapupphavaṇṇamevassā sarīraṃ ahosi, **anojā** tvevassā nāmaṃ kariṃsu. Sā vayappattā mahākappinarañño gehaṃ gantvā anojādevī nāma ahosi. Sesitthiyopi amaccakulesu nibbattitvā vayappattā tesaṃ yeva amaccaputtānaṃ gehāni agamaṃsu. Te sabbe rañño sampattisadisaṃ sampattiṃ anubhaviṃsu. Yadā rājā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito hatthiṃ abhiruhitvā vicari, tadā tepi tatheva vicaranti. Tasmiṃ assena vā rathena vā vicarante tepi tatheva vicaranti? Evaṃ te ekato hutvā katānaṃ puññānaṃ ānubhāvena ekatova sampattiṃ anubhaviṃsu. Rañño pana balo, balavāhano, puppho, pupphavāhano, supattoti pañca assā honti. Rājā tesu supattaṃ assaṃ sayaṃ ārohati, itare cattāro assārohānaṃ sāsanāharaṇatthāya adāsi. Rājā te pāto va bhojetvā “gacchatha dve vā tīṇi vā yojanāni āhiṇḍitvā Buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā uppannabhāvaṃ ñatvā mayhaṃ sukhasāsanaṃ āharathā” ti pesesi. Te catūhi dvārehi nikkhamitvā tīṇi yojanāni āhiṇḍitvā sāsanaṃ alabhitvā paccāgacchanti.
 
-Athekadivasaṃ rājā supattaṃ assaṃ āruyha amaccasahassaparivuto uyyānaṃ gacchanto kilantarūpe pañcasatavāṇijake nagaraṃ pavisante disvā “ime addhānakilantā, addhā imesaṃ santikā ekaṃ bhaddakaṃ sāsanaṃ sossāmī” ti te pakkosāpetvā “kuto āgacchathā” ti pucchi. “Atthi, deva, ito vīsatiyojanasatamatthake sāvatthi nāma nagaraṃ, tato āgacchāmā” ti. “Atthi pana vo padese kiñci sāsanaṃ uppannan” ti. “Deva, aññaṃ kiñci natthi, sammāsambuddho pana uppanno” ti. Rājā tāvadeva pañcavaṇṇāya pītiyā phuṭṭhasarīro kiñci sallakkhetuṃ asakkonto muhuttaṃ vītināmetvā, “tātā, kiṃ vadethā” ti pucchi. “Buddho, deva, uppanno” ti. Rājā dutiyampi tatiyampi tatheva vītināmetvā catutthe vāre “kiṃ vadetha, tātā” ti pucchitvā “buddho, deva, uppanno” ti vutte, “tātā, vo satasahassaṃ dadāmī” ti vatvā “aññam pi kiñci sāsanaṃ atthī” ti pucchi. “Atthi, deva, dhammo uppanno” ti. Rājā tam pi sutvā purimanayen’eva tayo vāre vītināmetvā catutthe vāre “dhammo uppanno” ti vutte “idhāpi vo satasahassaṃ dammī” ti vatvā “aparampi sāsanaṃ atthi, tātā” ti pucchi. “Atthi, deva, saṅgharatanaṃ uppannan” ti. Rājā tam pi sutvā tayo vāre vītināmetvā catutthe vāre “saṅgho” ti pade vutte “idhāpi vo satasahassaṃ dammī” ti vatvā amaccasahassaṃ oloketvā, “tātā, kiṃ karissathā” ti pucchi. “Deva, tumhe kiṃ karissathā” ti? “Ahaṃ, tātā, ‘buddho uppanno, dhammo uppanno, saṅgho uppanno’ ti sutvā na puna nivattissāmi, satthāraṃ uddissa gantvā tassa santike pabbajissāmī” ti. “Mayampi, deva, tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā” ti. Rājā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni likhāpetvā vāṇijake āha – “anojā nāma devī tumhākaṃ tīṇi satasahassāni dassati, evañca pana naṃ vadeyyātha ‘rañño kira te issariyaṃ vissaṭṭhaṃ, yathāsukhaṃ sampattiṃ paribhuñjāhī’ ti, sace pana vo ‘rājā kahan’ ti pucchati, ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmīti vatvā gato’ ti āroceyyāthā” ti. Amaccāpi attano attano bhariyānaṃ tatheva sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Rājā vāṇijake uyyojetvā assaṃ abhiruyha amaccasahassaparivuto taṃ khaṇaṃ yeva nikkhami.
+Athekadivasaṃ rājā supattaṃ assaṃ āruyha amaccasahassaparivuto uyyānaṃ gacchanto kilantarūpe pañcasatavāṇijake nagaraṃ pavisante disvā “ime addhānakilantā, addhā imesaṃ santikā ekaṃ bhaddakaṃ sāsanaṃ sossāmī” ti te pakkosāpetvā “kuto āgacchathā” ti pucchi. “Atthi, deva, ito vīsatiyojanasatamatthake sāvatthi nāma nagaraṃ, tato āgacchāmā” ti. “Atthi pana vo padese kiñci sāsanaṃ uppannan” ti. “Deva, aññaṃ kiñci natthi, sammāsambuddho pana uppanno” ti. Rājā tāvad eva pañcavaṇṇāya pītiyā phuṭṭhasarīro kiñci sallakkhetuṃ asakkonto muhuttaṃ vītināmetvā, “tātā, kiṃ vadethā” ti pucchi. “Buddho, deva, uppanno” ti. Rājā dutiyampi tatiyampi tatheva vītināmetvā catutthe vāre “kiṃ vadetha, tātā” ti pucchitvā “buddho, deva, uppanno” ti vutte, “tātā, vo satasahassaṃ dadāmī” ti vatvā “aññam pi kiñci sāsanaṃ atthī” ti pucchi. “Atthi, deva, dhammo uppanno” ti. Rājā tam pi sutvā purimanayen’eva tayo vāre vītināmetvā catutthe vāre “dhammo uppanno” ti vutte “idhāpi vo satasahassaṃ dammī” ti vatvā “aparampi sāsanaṃ atthi, tātā” ti pucchi. “Atthi, deva, saṅgharatanaṃ uppannan” ti. Rājā tam pi sutvā tayo vāre vītināmetvā catutthe vāre “saṅgho” ti pade vutte “idhāpi vo satasahassaṃ dammī” ti vatvā amaccasahassaṃ oloketvā, “tātā, kiṃ karissathā” ti pucchi. “Deva, tumhe kiṃ karissathā” ti? “Ahaṃ, tātā, ‘buddho uppanno, dhammo uppanno, saṅgho uppanno’ ti sutvā na puna nivattissāmi, satthāraṃ uddissa gantvā tassa santike pabbajissāmī” ti. “Mayampi, deva, tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā” ti. Rājā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni likhāpetvā vāṇijake āha – “anojā nāma devī tumhākaṃ tīṇi satasahassāni dassati, evañca pana naṃ vadeyyātha ‘rañño kira te issariyaṃ vissaṭṭhaṃ, yathāsukhaṃ sampattiṃ paribhuñjāhī’ ti, sace pana vo ‘rājā kahan’ ti pucchati, ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmīti vatvā gato’ ti āroceyyāthā” ti. Amaccāpi attano attano bhariyānaṃ tatheva sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Rājā vāṇijake uyyojetvā assaṃ abhiruyha amaccasahassaparivuto taṃ khaṇaṃ yeva nikkhami.
 
 Satthāpi taṃ divasaṃ paccūsakāle lokaṃ volokento mahākappinarājānaṃ saparivāraṃ disvā “ayaṃ mahākappino vāṇijakānaṃ santikā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppannabhāvaṃ sutvā tesaṃ vacanaṃ tīhi satasahassehi pūjetvā rajjaṃ pahāya amaccasahassehi parivuto maṃ uddissa pabbajitukāmo sve nikkhamissati. So saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissati, paccuggamanamassa karissāmī” ti punadivase cakkavattī viya khuddakagāmabhojakaṃ paccuggacchanto sayam eva pattacīvaraṃ gahetvā vīsayojanasataṃ maggaṃ paccuggantvā candabhāgāya nadiyā tīre nigrodharukkhamūle chabbaṇṇarasmiyo vissajjento nisīdi. “Rājāpi āgacchanto ekaṃ nadiṃ patvā “kā nāmesā” ti pucchi. “Aparacchā nāma, devā” ti. “Kimassā parimāṇaṃ, tātā” ti? “Gambhīrato gāvutaṃ, puthulato dve gāvutāni, devā” ti. “Atthi pan’ettha nāvā vā uḷumpo vā” ti? “Natthi, devā” ti. “Nāvādīni olokente amhe jāti jaraṃ upaneti, jarā maraṇaṃ. Ahaṃ nibbematiko hutvā tīṇi ratanāni uddissa nikkhanto, tesaṃ me ānubhāvena imaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā ahosī” ti tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ āvajjetvā “itipi so Bhagavā arahaṃ sammāsambuddho” ti buddhānussatiṃ anussaranto saparivāro assasahassena udakapiṭṭhiṃ pakkhandi. Sindhavā piṭṭhipāsāṇe viya pakkhandiṃsu. Khurānaṃ aggā neva temiṃsu.
 
-So taṃ uttaritvā purato gacchanto aparampi nadiṃ disvā “ayaṃ kā nāmā” ti pucchi. “Nīlavāhinī nāma, devā” ti. “Kimassā parimāṇan” ti? “Gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanaṃ, devā” ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā “svākkhāto Bhagavatā dhammo” ti dhammānussatiṃ anussaranto pakkhandi. tam pi atikkamitvā gacchanto aparampi nadiṃ disvā “ayaṃ kā nāmā” ti pucchi. “Candabhāgā nāma, devā” ti. “Kimassā parimāṇan” ti? “Gambhīratopi puthulatopi yojanaṃ, devā” ti. Sesaṃ purimasadisameva. Imaṃ pana nadiṃ disvā “suppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṅgho” ti saṅghānussatiṃ anussaranto pakkhandi. Taṃ pana nadiṃ atikkamitvā gacchanto satthu sarīrato nikkhantā chabbaṇṇarasmiyo addasa. Nigrodharukkhassa sākhāviṭapapalāsāni sovaṇṇamayāni viya ahesuṃ. Rājā cintesi – “ayaṃ pana obhāso neva candassa, na sūriyassa, na devamārabrahmanāgasupaṇṇādīnaṃ aññatarassa, addhā ahaṃ satthāraṃ uddissa āgacchanto mahāgotamabuddhena diṭṭho bhavissāmī” ti. So tāvadeva assapiṭṭhito otaritvā onatasarīro rasmianusārena satthāraṃ upasaṅkamitvā manosilārase nimujjanto viya buddharasmīnaṃ anto pavisitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena, satthā tassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāvasāne rājā saparivāro sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha sabbeva uṭṭhahitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā “āgamissati nu kho imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvaran” ti upadhārento “ime kulaputtā paccekabuddhasahassassa cīvarasahassaṃ adaṃsu, kassapasammāsambuddhakāle vīsatiyā bhikkhusahassānampi vīsaticīvarasahassānipi adaṃsu. Anacchariyaṃ imesaṃ iddhimayapattacīvarāgamanan” ti ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā “etha, bhikkhavo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā” ti āha. Te tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikattherā viya hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā paccorohitvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu.
+So taṃ uttaritvā purato gacchanto aparampi nadiṃ disvā “ayaṃ kā nāmā” ti pucchi. “Nīlavāhinī nāma, devā” ti. “Kimassā parimāṇan” ti? “Gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanaṃ, devā” ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā “svākkhāto Bhagavatā dhammo” ti dhammānussatiṃ anussaranto pakkhandi. tam pi atikkamitvā gacchanto aparampi nadiṃ disvā “ayaṃ kā nāmā” ti pucchi. “Candabhāgā nāma, devā” ti. “Kimassā parimāṇan” ti? “Gambhīratopi puthulatopi yojanaṃ, devā” ti. Sesaṃ purimasadisameva. Imaṃ pana nadiṃ disvā “suppaṭipanno Bhagavato sāvakasaṅgho” ti saṅghānussatiṃ anussaranto pakkhandi. Taṃ pana nadiṃ atikkamitvā gacchanto satthu sarīrato nikkhantā chabbaṇṇarasmiyo addasa. Nigrodharukkhassa sākhāviṭapapalāsāni sovaṇṇamayāni viya ahesuṃ. Rājā cintesi – “ayaṃ pana obhāso neva candassa, na sūriyassa, na devamārabrahmanāgasupaṇṇādīnaṃ aññatarassa, addhā ahaṃ satthāraṃ uddissa āgacchanto mahāgotamabuddhena diṭṭho bhavissāmī” ti. So tāvad eva assapiṭṭhito otaritvā onatasarīro rasmianusārena satthāraṃ upasaṅkamitvā manosilārase nimujjanto viya buddharasmīnaṃ anto pavisitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena, satthā tassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāvasāne rājā saparivāro sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha sabbe va uṭṭhahitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā “āgamissati nu kho imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvaran” ti upadhārento “ime kulaputtā paccekabuddhasahassassa cīvarasahassaṃ adaṃsu, kassapasammāsambuddhakāle vīsatiyā bhikkhusahassānampi vīsaticīvarasahassānipi adaṃsu. Anacchariyaṃ imesaṃ iddhimayapattacīvarāgamanan” ti ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā “etha, bhikkhavo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā” ti āha. Te tāvad eva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikattherā viya hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā paccorohitvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu.
 
 Tepi vāṇijakā rājakulaṃ gantvā raññā pahitabhāvaṃ ārocāpetvā deviyā “āgacchantū” ti vutte pavisitvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha ne devī pucchi – “tātā, kiṃ kāraṇā āgatātthā” ti? “Mayaṃ raññā tumhākaṃ santikaṃ pahitā, tīṇi kira no satasahassāni dethā” ti. “Tātā, atibahuṃ bhaṇatha, kiṃ tumhehi rañño kataṃ, kismiṃ vo rājā pasanno ettakaṃ dhanaṃ dāpesī” ti? “Devi, na aññaṃ kiñci kataṃ, rañño pana ekaṃ sāsanaṃ ārocayimhā” ti? “Sakkā pana, tātā, mayhaṃ ārocetun” ti. “Sakkā, devī” ti. “Tena hi, tātā, vadethā” ti. “Devi buddho loke uppanno” ti. Sāpi “taṃ sutvā purimanayen’eva pītiyā phuṭṭhasarīrā tikkhattuṃ kiñci asallakkhetvā catutthe vāre ‘buddho’ ti padaṃ sutvā, tātā, imasmiṃ pade raññā kiṃ dinnan” ti? “Satasahassaṃ, devī” ti. “Tātā, ananucchavikaṃ raññā kataṃ evarūpaṃ sāsanaṃ sutvā tumhākaṃ satasahassaṃ dadamānena. Ahañhi vo mama duggatapaṇṇākāre tīṇi satasahassāni dammi, aparampi tumhehi rañño kiṃ ārocitan” ti? Te idañcidañcāti itarānipi dve sāsanāni ārocayiṃsu. Devī purimanayen’eva pītiyā phuṭṭhasarīrā tikkhattuṃ kiñci asallakkhetvā catutthe vāre tatheva sutvā tīṇi tīṇi satasahassāni dāpesi, evaṃ te sabbānipi dvādasa satasahassāni labhiṃsu.