You signed in with another tab or window. Reload to refresh your session.You signed out in another tab or window. Reload to refresh your session.You switched accounts on another tab or window. Reload to refresh your session.Dismiss alert
Copy file name to clipboardExpand all lines: content/atthakatha/paramatthajotika/501.md
+79-21Lines changed: 79 additions & 21 deletions
Display the source diff
Display the rich diff
Original file line number
Diff line number
Diff line change
@@ -4,7 +4,7 @@ subtitle: ""
4
4
lang: "pi"
5
5
section: "彼岸道品第五"
6
6
date: 2022-07-21T15:06:56+08:00
7
-
lastmod: 2023-06-28
7
+
lastmod: 2025-10-31
8
8
draft: false
9
9
brewing: false
10
10
weight: 501
@@ -54,17 +54,17 @@ Tattha **Kosalānaṃ purā** ti Kosalaraṭṭhassa nagarā, Sāvatthito ti vut
54
54
55
55
#### 984
56
56
57
-
**So Assakassa visaye, Aḷakassa samāsane** ti so brāhmaṇo Assakassa ca Aḷakassa cā ti dvinnam pi rājūnaṃ[^2] samāsanne visaye āsanne raṭṭhe, dvinnam pi raṭṭhānaṃ majjhe ti adhippāyo. **Godhāvarī kūle** ti Godhāvariyā nadiyā kūle. Yattha Godhāvarī dvidhā bhijjitvā tiyojanappamāṇaṃ antaradīpam akāsi sabbaṃ kapiṭṭhavana-sañchannaṃ, yattha pubbe Sarabhaṅgādayo vasiṃsu, tasmiṃ dese ti adhippāyo. So kira taṃ padesaṃ disvā “ayaṃ pubbasamaṇālayo pabbajitasāruppan” ti amaccānaṃ nivedesi. Amaccā bhūmiggahaṇatthaṃ Assakarañño satasahassaṃ, Aḷakarañño satasahassaṃ adaṃsu. Te tañ ca padesaṃ aññañ ca dviyojanamattan ti sabbam pi pañcayojanamattaṃ padesaṃ adaṃsu. Tesaṃ kira rajjasīmantare so padeso hoti. Amaccā tattha assamaṃ kāretvā Sāvatthito ca aññam pi dhanaṃ āharāpetvā gocaragāmaṃ nivesetvā agamaṃsu. **Uñchena ca phalena cā** ti uñchācariyāya ca vanamūlaphalena ca. Tasmā vuttaṃ **“tass’eva upanissāya, gāmo ca vipulo ahū”** ti.
57
+
**So Assakassa visaye, Aḷakassa samāsane** ti so brāhmaṇo Assakassa ca Aḷakassa cā ti dvinnam pi rājūnaṃ[^2] samāsanne visaye āsanne raṭṭhe, dvinnam pi raṭṭhānaṃ majjhe ti adhippāyo. **Godhāvarī kūle** ti Godhāvariyā nadiyā kūle. Yattha Godhāvarī dvidhā bhijjitvā tiyojanappamāṇaṃ antaradīpam akāsi sabbaṃ kapiṭṭhavana-sañchannaṃ, yattha pubbe Sarabhaṅgādayo vasiṃsu, tasmiṃ dese ti adhippāyo. So kira taṃ padesaṃ disvā “ayaṃ pubbasamaṇālayo pabbajitasāruppan” ti amaccānaṃ nivedesi. Amaccā bhūmiggahaṇatthaṃ Assakarañño satasahassaṃ, Aḷakarañño satasahassaṃ adaṃsu. Te tañ ca padesaṃ aññañ ca dviyojanamattan ti sabbam pi pañcayojanamattaṃ padesaṃ adaṃsu. Tesaṃ kira rajjasīmantare so padeso hoti. Amaccā tattha assamaṃ kāretvā Sāvatthito ca aññam pi dhanaṃ āharāpetvā gocaragāmaṃ nivesetvā agamaṃsu. **Uñchena ca phalena cā** ti uñchācariyāya ca vanamūlaphalena ca.
58
58
59
59
[^2]: **rājūnaṃ**, PTS *Andhakarājānaṃ*.
60
60
61
61
#### 985
62
62
63
-
Tattha **tassā** ti tassa Godhāvarīkūlassa, tassa vā brāhmaṇassa upayogatthe c’etaṃ sāmivacanaṃ, taṃ upanissāyā ti attho. **Tato jātena āyena, mahāyaññam akappayī** ti tasmiṃ gāme kasikammādinā satasahassaṃ āyo uppajji, taṃ gahetvā kuṭumbikā rañño Assakassa santikaṃ agamaṃsu “sādiyatu devo āyan” ti. So “nāhaṃ sādiyāmi, ācariyass’eva upanethā” ti āha. Ācariyo pi taṃ attano aggahetvā dānayaññaṃ akappayi. Evaṃ so saṃvacchare saṃvacchare dānam adāsi.
63
+
Tasmā vuttaṃ “tass’eva upanissāya, gāmo ca vipulo ahū” ti. Tattha **tassā** ti tassa Godhāvarīkūlassa, tassa vā brāhmaṇassa, upayogatthe c’etaṃ sāmivacanaṃ, taṃ upanissāyā ti attho. **Tato jātena āyena, mahāyaññam akappayī** ti tasmiṃ gāme kasikammādinā satasahassaṃ āyo uppajji, taṃ gahetvā kuṭumbikā rañño Assakassa santikaṃ agamaṃsu “sādiyatu devo āyan” ti. So “nāhaṃ sādiyāmi, ācariyass’eva upanethā” ti āha. Ācariyo pi taṃ attano aggahetvā dānayaññaṃ akappayi. Evaṃ so saṃvacchare saṃvacchare dānam adāsi.
64
64
65
65
#### 986
66
66
67
-
**Mahāyaññan** ti gāthāyattho so evaṃ saṃvacchare saṃvacchare dānayaññaṃ yajanto ekasmiṃ saṃvacchare taṃ **mahāyaññaṃ**yajitvā tato gāmā nikkhamma **puna pāvisi assamaṃ**. Paviṭṭho ca paṇṇasālaṃ pavisitvā “suṭṭhu dinnan” ti dānaṃ anumajjanto nisīdi. Evaṃ **tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi** taruṇāya brāhmaṇiyā ghare kammaṃ akātukāmāya “eso, brāhmaṇa, Bāvarī Godhāvarītīre anusaṃvaccharaṃ satasahassaṃ vissajjeti, gaccha tato pañcasatāni yācitvā dāsiṃ me ānehī” ti pesito **añño āgañchi brāhmaṇo** ti.
67
+
Mahāyaññan ti gāthāy’attho so evaṃ saṃvacchare saṃvacchare dānayaññaṃ yajanto ekasmiṃ saṃvacchare taṃ **mahāyaññaṃ yajitvā** tato gāmā nikkhamma **puna pāvisi assamaṃ**, paviṭṭho ca paṇṇasālaṃ pavisitvā “suṭṭhu dinnan” ti dānaṃ anumajjanto nisīdi. Evaṃ **tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi** taruṇāya brāhmaṇiyā ghare kammaṃ akātukāmāya “eso, brāhmaṇa, Bāvarī Godhāvarītīre anusaṃvaccharaṃ satasahassaṃ vissajjeti, gaccha tato pañcasatāni yācitvā dāsiṃ me ānehī” ti pesito **añño āgañchi brāhmaṇo** ti.
**Pahūtapañño** ti mahāpañño. **Varabhūrimedhaso** ti uttamavipulapañño bhūte abhiratavarapañño vā. **Vidhuro** ti vigatadhuro, appaṭimo ti vuttaṃ hoti.
106
124
107
125
#### 1004
108
126
109
127
**Mantapārage** ti vedapārage.
110
128
129
+
#### 1005
130
+
111
131
**Passavho** ti passatha.
112
132
133
+
#### 1006
134
+
113
135
**Ajānatan** ti ajānantānaṃ.
114
136
137
+
#### 1007
138
+
115
139
**Lakkhaṇā** ti lakkhaṇāni. **Byākkhātā** ti kathitāni, vitthāritānī ti vuttaṃ hoti. **Samattā** ti samattāni, paripuṇṇānī ti vuttaṃ hoti.
116
140
117
-
**Dhammena m-anusāsatī** ti dhammena anusāsati.
141
+
#### 1009
118
142
119
-
#### 1010
143
+
**Dhammena-m-anusāsatī** ti dhammena anusāsati.
144
+
145
+
#### 1011
120
146
121
147
**Jātiṃ gottañ ca lakkhaṇan** ti “kīva ciraṃ jāto” ti mama jātiñ ca gottañ ca lakkhaṇañ ca. **Mante sisse** ti mayā paricitavede ca mama sisse ca. **Manasā yeva pucchathā** ti ime satta pañhe citten’eva pucchatha.
122
148
123
149
#### 1013
124
150
125
-
**Tissametteyyo** ti eko yeva esa nāmagottavasena vutto. **Dubhayo** ti ubho.
151
+
**Tissametteyyo** ti eko yeva esa nāmagottavasena vutto.
152
+
153
+
#### 1014
154
+
155
+
**Dubhayo** ti ubho.
126
156
127
-
**Paccekagaṇino** ti visuṃ visuṃ gaṇavanto. **Pubbavāsanavāsitā** ti pubbe Kassapassa Bhagavato sāsane pabbajitvā. Gatapaccāgatavattapuññavāsanāya vāsitacittā.
157
+
#### 1016
128
158
129
-
**Pura māhissatin** ti māhissati-nāmikaṃ puraṃ, nagaran ti vuttaṃ hoti. Tañ ca nagaraṃ paviṭṭhā ti adhippāyo, evaṃ sabbattha. **Gonaddhan** ti Godhapurassa nāmaṃ. **Vanasavhayan** ti Pavana-nagaraṃ vuccati, “Vanasāvatthin” ti eke. Evaṃ Vanasāvatthito Kosambiṃ, Kosambito ca Sāketaṃ anuppattānaṃ kira tesaṃ soḷasannaṃ jaṭilānaṃ chayojanamattā parisā ahosi.
159
+
**Paccekagaṇino** ti visuṃ visuṃ gaṇavanto. **Pubbavāsanavāsitā** ti pubbe Kassapassa Bhagavato sāsane pabbajitvā, gatapaccāgatavatta-puññavāsanāya vāsitacittā.
160
+
161
+
#### 1018
162
+
163
+
**Pura Māhissatin** ti Māhissati-nāmikaṃ puraṃ, nagaran ti vuttaṃ hoti. Tañ ca nagaraṃ paviṭṭhā ti adhippāyo, evaṃ sabbattha. **Gonaddhan** ti Godhapurassa nāmaṃ. **Vanasavhayan** ti Pavana-nagaraṃ vuccati, “Vanasāvatthin” ti eke.
130
164
131
165
#### 1019
132
166
133
-
Atha Bhagavā “Bāvarissa jaṭilā mahājanaṃ saṃvaḍḍhentā āgacchanti, na ca tāva nesaṃ indriyāni paripākaṃ gacchanti, nāpi ayaṃ deso sappāyo, Magadhakhette pana tesaṃ Pāsāṇakacetiyaṃ sappāyaṃ. Tatra hi mayi dhammaṃ desente mahājanassa dhammābhisamayo bhavissati, sabbanagarāni ca pavisitvā āgacchantā bahutarena janena āgamissantī” ti bhikkhusaṅghaparivuto Sāvatthito Rājagahābhimukho agamāsi. Te pi jaṭilā Sāvatthiṃ āgantvā vihāraṃ pavisitvā “ko buddho, kuhiṃ buddho” ti vicinantā Gandhakuṭimūlaṃ gantvā Bhagavato padanikkhepaṃ disvā “rattassa hi ukkuṭikaṃ padaṃ bhave…pe… vivaṭṭacchadassa idam īdisaṃ padan” ti <small>(a. ni. aṭṭha. 1.1.260-261, dha. pa. aṭṭha. 1.20 sāmāvatīvatthu, visuddhi. 1.45)</small> “sabbaññu buddho” ti niṭṭhaṃ gatā. Bhagavā pi anupubbena Setabya-Kapilavatthu-ādīni nagarāni pavisitvā mahājanaṃ saṃvaḍḍhento Pāsāṇakacetiyaṃ gato. Jaṭilā pi tāvad eva Sāvatthito nikkhamitvā sabbāni tāni nagarāni pavisitvā Pāsāṇakacetiyam eva agamaṃsu. Tena vuttaṃ **“Kosambiñ cāpi Sāketaṃ, Sāvatthiñ ca puruttamaṃ, Setabyaṃ Kapilavatthun”** ti ādi.
167
+
Evaṃ Vanasāvatthito Kosambiṃ, Kosambito ca Sāketaṃ anuppattānaṃ kira tesaṃ soḷasannaṃ jaṭilānaṃ chayojanamattā parisā ahosi. Atha Bhagavā “Bāvarissa jaṭilā mahājanaṃ saṃvaḍḍhentā āgacchanti, na ca tāva nesaṃ indriyāni paripākaṃ gacchanti, nāpi ayaṃ deso sappāyo, Magadhakhette pana tesaṃ Pāsāṇakacetiyaṃ sappāyaṃ. Tatra hi mayi dhammaṃ desente mahājanassa dhammābhisamayo bhavissati, sabbanagarāni ca pavisitvā āgacchantā bahutarena janena āgamissantī” ti bhikkhusaṅghaparivuto Sāvatthito Rājagahābhimukho agamāsi. Te pi jaṭilā Sāvatthiṃ āgantvā vihāraṃ pavisitvā “ko buddho, kuhiṃ buddho” ti vicinantā Gandhakuṭimūlaṃ gantvā Bhagavato padanikkhepaṃ disvā
168
+
169
+
> “Rattassa hi ukkuṭikaṃ padaṃ bhave…pe… vivaṭṭacchadassa idam īdisaṃ padan” ti <small>(a. ni. aṭṭha. 1.1.260-261, dha. pa. aṭṭha. 1.20 sāmāvatīvatthu, visuddhi. 1.45)</small>
170
+
171
+
“sabbaññu buddho” ti niṭṭhaṃ gatā. Bhagavā pi anupubbena Setabya-Kapilavatthu-ādīni nagarāni pavisitvā mahājanaṃ saṃvaḍḍhento Pāsāṇakacetiyaṃ gato. Jaṭilā pi tāvad eva Sāvatthito nikkhamitvā sabbāni tāni nagarāni pavisitvā Pāsāṇakacetiyam eva agamaṃsu. Tena vuttaṃ **“Kosambiñ cāpi Sāketaṃ, Sāvatthiñ ca puruttamaṃ, Setabyaṃ Kapilavatthun”** ti ādi.
134
172
135
173
#### 1020
136
174
137
-
Tattha **Māgadhaṃ puran** ti Magadhapuraṃ Rājagahan ti adhippāyo. **Pāsāṇakaṃ cetiyan** ti mahato pāsāṇassa upari pubbe devaṭṭhānaṃ ahosi. Uppanne pana Bhagavati vihāro jāto. So ten’eva purimavohārena “Pāsāṇakaṃ cetiyan” ti vuccati.
175
+
Tattha **Māgadhaṃ puran** ti Magadhapuraṃ Rājagahan ti adhippāyo. **Pāsāṇakaṃ cetiyan** ti mahato pāsāṇassa upari pubbe devaṭṭhānaṃ ahosi, uppanne pana Bhagavati vihāro jāto, so ten’eva purimavohārena “Pāsāṇakaṃ cetiyan” ti vuccati.
138
176
139
177
#### 1021
140
178
141
179
**Tasito v’udakan** ti te hi jaṭilā vegasā Bhagavantaṃ anubandhamānā sāyaṃ gatamaggaṃ pāto, pāto gatamaggañ ca sāyaṃ gacchantā “ettha Bhagavā” ti sutvā ativiya pītipāmojjajātā taṃ cetiyaṃ abhiruhiṃsu. Tena vuttaṃ **“turitā pabbatam āruhun”** ti.
142
180
143
181
#### 1024
144
182
145
-
**Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho** ti tasmiṃ Pāsāṇake cetiye Sakkena māpitamahāmaṇḍape nisinnaṃ Bhagavantaṃ disvā “kacci isayo khamanīyan” ti ādinā nayena Bhagavatā paṭisammodanīye kate “khamanīyaṃ bho Gotamā” ti ādīhi sayam pi paṭisanthāraṃ katvā Ajito jeṭṭhantevāsī ekamantaṃ ṭhito haṭṭhacitto hutvā manopañhe pucchi.
183
+
**Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho** ti tasmiṃ Pāsāṇake cetiye Sakkena māpita-mahāmaṇḍape nisinnaṃ Bhagavantaṃ disvā “kacci isayo khamanīyan” ti ādinā nayena Bhagavatā paṭisammodanīye kate “khamanīyaṃ bho Gotamā” ti ādīhi sayam pi paṭisanthāraṃ katvā Ajito jeṭṭhantevāsī ekamantaṃ ṭhito haṭṭhacitto hutvā **manopañhe pucchi**.
146
184
147
185
#### 1025
148
186
@@ -152,7 +190,9 @@ Tattha **ādissā** ti “kativasso” ti evaṃ uddissa. **Jammanan** ti “amh
152
190
153
191
**Vīsaṃ vassasatan** ti vīsativassādhikaṃ vassasataṃ.
154
192
155
-
**Lakkhaṇe** ti mahāpurisalakkhaṇe. Etasmiṃ ito paresu ca itihāsādīsu anavayo ti adhippāyo parapadaṃ vā ānetvā tesu “pāramiṃ gato” ti yojetabbaṃ. **Pañca satāni vācetī** ti pakati-alasa-dummedha-māṇavakānaṃ pañcasatāni sayaṃ mante vāceti. **Sadhamme** ti eke brāhmaṇadhamme, tevijjake pāvacane ti vuttaṃ hoti.
193
+
#### 1027
194
+
195
+
**Lakkhaṇe** ti mahāpurisalakkhaṇe, etasmiṃ ito paresu ca itihāsādīsu anavayo ti adhippāyo, parapadaṃ vā ānetvā tesu “pāramiṃ gato” ti yojetabbaṃ. **Pañca satāni vācetī** ti pakati-alasa-dummedha-māṇavakānaṃ pañcasatāni sayaṃ mante vāceti. **Sadhamme** ti eke brāhmaṇadhamme, tevijjake pāvacane ti vuttaṃ hoti.
156
196
157
197
#### 1028
158
198
@@ -162,19 +202,37 @@ Tattha **ādissā** ti “kativasso” ti evaṃ uddissa. **Jammanan** ti “amh
0 commit comments