Skip to content

Commit e9d4fb6

Browse files
committed
update pj3.6 #525
1 parent 28bb9f0 commit e9d4fb6

File tree

2 files changed

+50
-36
lines changed
  • content

2 files changed

+50
-36
lines changed

content/atthakatha/paramatthajotika/306.md

Lines changed: 24 additions & 12 deletions
Original file line numberDiff line numberDiff line change
@@ -102,38 +102,50 @@ Evaṃ **nibbijjha** ñatvā paṭivijjhitvā **imaṃ parañ ca lokaṃ** saka-
102102

103103
#### 523
104104

105-
Yasmā pana buddho nāma buddhisampanno kilesaniddā vibuddho ca, tasmā tam atthaṃ dassento **“kappānī”** ti gāthāya catutthapañhaṃ byākāsi. Tattha **kappānī** ti taṇhādiṭṭhiyo. Tā hi tathā tathā vikappanato “kappānī” ti vuccanti. **Viceyyā** ti aniccādibhāvena sammasitvā. **Kevalānī** ti sakalāni. **Saṃsāran** ti yo cāyaṃ
105+
Yasmā pana buddho nāma buddhisampanno kilesaniddā vibuddho ca, tasmā tam atthaṃ dassento “kappānī” ti gāthāya catutthapañhaṃ byākāsi.
106106

107-
> “Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca,
108-
> Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccatī” ti.
107+
Tattha **kappānī** ti taṇhādiṭṭhiyo. Tā hi tathā tathā vikappanato “kappānī” ti vuccanti. **Viceyyā** ti aniccādibhāvena sammasitvā. **Kevalānī** ti sakalāni. **Saṃsāran** ti yo cāyaṃ
109108

110-
Evaṃ khandhādipaṭipāṭisaṅkhāto saṃsāro, taṃ saṃsārañca kevalaṃ viceyya. Ettāvatā khandhānaṃ mūlabhūtesu kammakilesesu khandhesu cāti evaṃ tīsupi vaṭṭesu vipassanaṃ āha. **Dubhayaṃ cutūpapātan** ti sattānaṃ cutiṃ upapātanti imañca ubhayaṃ viceyya ñatvāti attho. Etena cutūpapātañāṇaṃ āha. **Vigatarajamanaṅgaṇaṃ visuddhan** ti rāgādirajānaṃ vigamā aṅgaṇānaṃ abhāvā malānañca vigamā vigatarajamanaṅgaṇaṃ visuddhaṃ. **Pattaṃ jātikhayan** ti nibbānaṃ pattaṃ. **Tamāhu buddhan** ti taṃ imāya lokuttaravipassanāya cutūpapātañāṇabhedāya buddhiyā sampannattā imāya ca vigatarajāditāya kilesaniddā vibuddhattā tāya paṭipadāya jātikkhayaṃ pattaṃ buddhamāhu.
109+
> “Khandhānañ ca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca,
110+
> abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāro ti pavuccatī” ti.
111111
112-
Atha vā **kappāni viceyya kevalānī** ti “anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe amutrāsin” ti ādinā <small>(itivu. 99, pārā. 12)</small> nayena vicinitvāti attho. Etena paṭhamavijjam āha. **Saṃsāraṃ dubhayaṃ cutūpapātan** ti sattānaṃ cutiṃ upapātanti imañca ubhayaṃ saṃsāraṃ “ime vata bhonto sattā” ti ādinā nayena vicinitvāti attho. Etena dutiyavijjam āha. Avasesena tatiyavijjam āha. Āsavakkhayañāṇena hi vigatarajāditā ca nibbānappatti ca hotīti. **Tamāhu buddhan** ti evaṃ vijjattayabhedabuddhisampannaṃ taṃ buddhamāhūti.
112+
evaṃ khandhādi-paṭipāṭi-saṅkhāto saṃsāro, taṃ saṃsārañ ca kevalaṃ viceyya. Ettāvatā khandhānaṃ mūlabhūtesu kammakilesesu khandhesu cā ti evaṃ tīsu pi vaṭṭesu vipassanaṃ āha. **Dubhayaṃ cutūpapātan** ti sattānaṃ cutiṃ upapātan ti imañ ca ubhayaṃ viceyya ñatvā ti attho. Etena cutūpapātañāṇaṃ āha.
113+
114+
**Vigatarajam anaṅgaṇaṃ visuddhan** ti rāgādirajānaṃ vigamā aṅgaṇānaṃ abhāvā malānañ ca vigamā vigatarajam anaṅgaṇaṃ visuddhaṃ. **Pattaṃ jātikhayan** ti nibbānaṃ pattaṃ. **Tam āhu buddhan** ti taṃ imāya lokuttara-vipassanāya cutūpapātañāṇabhedāya buddhiyā sampannattā imāya ca vigatarajāditāya kilesaniddā vibuddhattā tāya paṭipadāya jātikkhayaṃ pattaṃ buddham āhu.
115+
116+
Atha vā **kappāni viceyya kevalānī** ti
117+
118+
> “Aneke pi saṃvaṭṭa-vivaṭṭa-kappe amutrāsin” ti <small>(itivu. 99; pārā. 12)</small>
119+
120+
ādinā nayena vicinitvā ti attho. Etena paṭhamavijjam āha. **Saṃsāraṃ dubhayaṃ cutūpapātan** ti sattānaṃ cutiṃ upapātan ti imañ ca ubhayaṃ saṃsāraṃ “ime vata bhonto sattā” ti ādinā nayena vicinitvā ti attho. Etena dutiyavijjam āha. Avasesena tatiyavijjam āha. Āsavakkhayañāṇena hi vigatarajāditā ca nibbānappatti ca hotī ti. **Tam āhu buddhan** ti evaṃ vijjattaya-bheda-buddhi-sampannaṃ taṃ buddham āhū ti.
113121

114122
#### 525
115123

116-
Evaṃ paṭhamagāthāya vuttapañhe vissajjetvā dutiyagāthāya vuttapañhesupi yasmā brahmabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ patto paramatthabrāhmaṇo bāhitasabbapāpo hoti, tasmā tam atthaṃ dassento **“bāhitvā”** ti gāthāya paṭhamaṃ pañhaṃ byākāsi. Tass’attho yo catutthamaggena **bāhitvā sabbapāpakāni ṭhitatto**, ṭhito icceva vuttaṃ hoti. Bāhitapāpattā eva ca **vimalo**, vimalabhāvaṃ brahmabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ patto, paṭippassaddhasamādhivikkhepakarakilesamalena aggaphalasamādhinā **sādhusamāhito**, saṃsārahetusamatikkamena **saṃsāramaticca** pariniṭṭhitakiccatāya **kevalī, so** taṇhādiṭṭhīhi anissitattā **asito**, lokadhammehi nibbikārattā **“tādī”** ti ca pavuccati. Evaṃ thutiraho **sa brahmā** so brāhmaṇoti.
124+
Evaṃ paṭhamagāthāya vuttapañhe vissajjetvā dutiyagāthāya vuttapañhesu pi yasmā brahmabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ patto paramatthabrāhmaṇo bāhitasabbapāpo hoti, tasmā tam atthaṃ dassento “bāhitvā” ti gāthāya paṭhamaṃ pañhaṃ byākāsi.
125+
126+
Tass’attho yo catutthamaggena **bāhitvā sabbapāpakāni ṭhitatto**, ṭhito icc eva vuttaṃ hoti, bāhitapāpattā eva ca **vimalo**, vimalabhāvaṃ brahmabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ patto, paṭippassaddha-samādhi-vikkhepa-kara-kilesa-malena aggaphala-samādhinā **sādhusamāhito**, saṃsārahetu-samatikkamena **saṃsāramaticca**, pariniṭṭhita-kiccatāya **kevalī**, **so** taṇhādiṭṭhīhi anissitattā **asito**, lokadhammehi nibbikārattā **“tādī”** ti ca pavuccati, evaṃ thutiraho **sa brahmā** so brāhmaṇo ti.
117127

118128
#### 526
119129

120-
Yasmā pana samitapāpatāya samaṇo, nhātapāpatāya nhātako, āgūnaṃ akaraṇena ca nāgoti pavuccati, tasmā tam atthaṃ dassento tato aparāhi tīhi gāthāhi tayo pañhe byākāsi. Tattha **samitāvī** ti ariyamaggena kilese sametvā ṭhito. **Samaṇo pavuccate tathattā** ti tathārūpo samaṇo pavuccatīti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesaṃ tasmiṃ samaṇe Sabhiyassa bahumānajananatthaṃ thutivacanaṃ. Yo hi samitāvī, so puññapāpānaṃ apaṭisandhikaraṇena pahāya puññapāpaṃ rajānaṃ vigamena virajo, aniccādivasena ñatvā imaṃ parañca lokaṃ jātimaraṇaṃ upātivatto tādi ca hoti.
130+
Yasmā pana samitapāpatāya samaṇo, nhātapāpatāya nhātako, āgūnaṃ akaraṇena ca nāgoti pavuccati, tasmā tam atthaṃ dassento tato aparāhi tīhi gāthāhi tayo pañhe byākāsi.
131+
132+
Tattha **samitāvī** ti ariyamaggena kilese sametvā ṭhito. **Samaṇo pavuccate tathattā** ti tathārūpo samaṇo pavuccatī ti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesaṃ tasmiṃ samaṇe Sabhiyassa bahumānajananatthaṃ thutivacanaṃ. Yo hi samitāvī, so puññapāpānaṃ apaṭisandhikaraṇena pahāya puññapāpaṃ rajānaṃ vigamena virajo, aniccādivasena ñatvā imaṃ parañca lokaṃ jātimaraṇaṃ upātivatto tādi ca hoti.
121133

122134
#### 527
123135

124-
**Ninhāya…pe… nhātako** ti ettha pana yo ajjhattabahiddhāsaṅkhāte sabbasmim pi āyatanaloke ajjhattabahiddhārammaṇavasena uppattirahāni sabbapāpakāni maggañāṇena ninhāya dhovitvā tāya ninhātapāpakatāya taṇhādiṭṭhikappehi kappiyesu devamanussesu kappaṃ na eti, taṃ nhātakamāhūti evamattho daṭṭhabbo.
136+
**Ninhāya…pe… nhātako** ti ettha pana yo ajjhatta-bahiddhā-saṅkhāte sabbasmim pi āyatanaloke ajjhatta-bahiddhārammaṇa-vasena uppattirahāni sabbapāpakāni maggañāṇena ninhāya dhovitvā tāya ninhātapāpakatāya taṇhādiṭṭhikappehi kappiyesu devamanussesu kappaṃ na eti, taṃ nhātakam āhū ti evam attho daṭṭhabbo.
125137

126138
#### 528
127139

128-
Catutthagāthāyapi **āguṃ na karoti kiñci loke** ti yo loke appamattakam pi pāpasaṅkhātaṃ āguṃ na karoti, nāgo pavuccate tathattāti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesaṃ pubbanayen’eva thutivacanaṃ. Yo hi maggena pahīnaāguttā āguṃ na karoti, so kāmayogādike sabbayoge dasasaññojanabhedāni ca sabbabandhanāni visajja jahitvā sabbattha khandhādīsu kenaci saṅgena na sajjati, dvīhi ca vimuttīhi vimutto, tādi ca hotīti.
140+
Catutthagāthāya pi **āguṃ na karoti kiñci loke** ti yo loke appamattakam pi pāpasaṅkhātaṃ āguṃ na karoti, nāgo pavuccate tathattāti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesaṃ pubbanayen’eva thutivacanaṃ. Yo hi maggena pahīnaāguttā āguṃ na karoti, so kāmayogādike sabbayoge dasasaññojanabhedāni ca sabbabandhanāni visajja jahitvā sabbattha khandhādīsu kenaci saṅgena na sajjati, dvīhi ca vimuttīhi vimutto, tādi ca hotī ti.
129141

130142
#### 530
131143

132144
Evaṃ dutiyagāthāya vuttapañhe vissajjetvā tatiyagāthāya vuttapañhesupi yasmā “khettānī” ti āyatanāni vuccanti. Yathāha “cakkhupetaṃ cakkhāyatanaṃpetaṃ…pe… khettampetaṃ vatthupetan” ti <small>(dha. sa. 596-598)</small>. Tāni vijeyya vijetvā abhibhavitvā, **viceyya** vā aniccādibhāvena vicinitvā upaparikkhitvā **kevalāni** anavasesāni, visesato pana saṅgahetubhūtaṃ **dibbaṃ mānusakañca brahmakhettaṃ**, yaṃ dibbaṃ dvādasāyatanabhedaṃ tathā mānusakañca, yañca brahmakhettaṃ chaḷāyatane cakkhāyatanādidvādasāyatanabhedaṃ, taṃ sabbam pi vijeyya viceyya vā. Yato yadetaṃ sabbesaṃ khettānaṃ mūlabandhanaṃ avijjābhavataṇhādi, tasmā **sabbakhettamūlabandhanā pamutto**. Evametesaṃ khettānaṃ vijitattā vicinitattā vā **khettajino** nāma hoti, tasmā **“khettānī”** ti imāya gāthāya paṭhamapañhaṃ byākāsi. Tattha keci “kammaṃ khettaṃ, viññāṇaṃ bījaṃ, taṇhā sneho” ti <small>(a. ni. 3.77)</small> vacanato kammāni khettānīti vadanti. **Dibbaṃ mānusakañca brahmakhettan** ti ettha ca devūpagaṃ kammaṃ dibbaṃ, manussūpagaṃ kammaṃ mānusakaṃ, brahmūpagaṃ kammaṃ brahmakhettanti vaṇṇayanti. Sesaṃ vuttanayameva.
133145

134146
#### 531
135147

136-
Yasmā pana sakaṭṭhena kosasadisattā “kosānī” ti kammāni vuccanti, tesañca lunanā samucchedanā kusalo hoti, tasmā tam atthaṃ dassento **“kosānī”** ti gāthāya dutiyapañhaṃ byākāsi. Tass’attho lokiyalokuttaravipassanāya visayato kiccato ca aniccādibhāvena kusalākusalakammasaṅkhātāni **kosāni viceyya kevalāni**, visesato pana saṅgahetubhūtaṃ aṭṭhakāmāvacarakusalacetanābhedaṃ **dibbaṃ mānusakañca** navamahaggatakusalacetanābhedañca **brahmakosaṃ** viceyya. Tato imāya maggabhāvanāya avijjābhavataṇhādibhedā sabbakosānaṃ mūlabandhanā pamutto, evametesaṃ kosānaṃ lunanā **“kusalo”** ti pavuccati, **tathattā tādī** ca hotīti. Atha vā sattānaṃ dhammānañca nivāsaṭṭhena asikosasadisattā “kosānī” ti tayo bhavā dvādasāyatanāni ca veditabbāni. Evamettha yojanā kātabbā.
148+
Yasmā pana sakaṭṭhena kosasadisattā “kosānī” ti kammāni vuccanti, tesañca lunanā samucchedanā kusalo hoti, tasmā tam atthaṃ dassento **“kosānī”** ti gāthāya dutiyapañhaṃ byākāsi. Tass’attho lokiyalokuttaravipassanāya visayato kiccato ca aniccādibhāvena kusalākusalakammasaṅkhātāni **kosāni viceyya kevalāni**, visesato pana saṅgahetubhūtaṃ aṭṭhakāmāvacarakusalacetanābhedaṃ **dibbaṃ mānusakañca** navamahaggatakusalacetanābhedañca **brahmakosaṃ** viceyya. Tato imāya maggabhāvanāya avijjābhavataṇhādibhedā sabbakosānaṃ mūlabandhanā pamutto, evametesaṃ kosānaṃ lunanā **“kusalo”** ti pavuccati, **tathattā tādī** ca hotī ti. Atha vā sattānaṃ dhammānañca nivāsaṭṭhena asikosasadisattā “kosānī” ti tayo bhavā dvādasāyatanāni ca veditabbāni. Evamettha yojanā kātabbā.
137149

138150
#### 532
139151

@@ -157,7 +169,7 @@ Yasmā pana dutiyapañhe **“anuvidito”** ti anubuddho vuccati, so ca **anuvi
157169

158170
#### 538
159171

160-
“Ājāniyo kinti nāma hotī” ti ettha pana yasmā pahīnasabbavaṅkadoso kāraṇākāraṇaññū asso vā hatthī vā “ājāniyo hotī” ti loke vuccati, na ca tassa sabbaso te dosā pahīnā eva, khīṇāsavassa pana te pahīnā, tasmā so “ājāniyo” ti paramatthato vattabbataṃ arahatīti dassento **“yassā”** ti gāthāya catutthapañhaṃ byākāsi. Tass’attho **ajjhattaṃ bahiddhā cā** ti evaṃ ajjhattabahiddhāsaññojanasaṅkhātāni **yassa assu lunāni bandhanāni** paññāsatthena chinnāni padālitāni. **Saṅgamūlan** ti yāni tesu tesu vatthūsu saṅgassa sajjanāya anatikkamanāya mūlaṃ honti, atha vā yassa assu lunāni rāgādīni bandhanāni yāni ajjhattaṃ bahiddhā ca saṅgamūlāni honti, so sabbasmā saṅgānaṃ mūlabhūtā sabbasaṅgānaṃ vā mūlabhūtā bandhanā pamutto **“ājāniyo”** ti vuccati, tathattā tādi ca hotīti.
172+
“Ājāniyo kinti nāma hotī” ti ettha pana yasmā pahīnasabbavaṅkadoso kāraṇākāraṇaññū asso vā hatthī vā “ājāniyo hotī” ti loke vuccati, na ca tassa sabbaso te dosā pahīnā eva, khīṇāsavassa pana te pahīnā, tasmā so “ājāniyo” ti paramatthato vattabbataṃ arahatīti dassento **“yassā”** ti gāthāya catutthapañhaṃ byākāsi. Tass’attho **ajjhattaṃ bahiddhā cā** ti evaṃ ajjhattabahiddhāsaññojanasaṅkhātāni **yassa assu lunāni bandhanāni** paññāsatthena chinnāni padālitāni. **Saṅgamūlan** ti yāni tesu tesu vatthūsu saṅgassa sajjanāya anatikkamanāya mūlaṃ honti, atha vā yassa assu lunāni rāgādīni bandhanāni yāni ajjhattaṃ bahiddhā ca saṅgamūlāni honti, so sabbasmā saṅgānaṃ mūlabhūtā sabbasaṅgānaṃ vā mūlabhūtā bandhanā pamutto **“ājāniyo”** ti vuccati, tathattā tādi ca hotī ti.
161173

162174
#### 540
163175

@@ -169,7 +181,7 @@ Yasmā pana hitakāmena janena araṇīyato ariyo hoti, abhigamanīyatoti attho.
169181

170182
#### 542
171183

172-
“Kathaṃ caraṇavā” ti ettha pana yasmā caraṇehi pattabbaṃ patto “caraṇavā” ti vattabbataṃ arahati, tasmā taṃ dassento **“yo idhā”** ti gāthāya tatiyapañhaṃ byākāsi. Tattha **yo idhā** ti yo imasmiṃ sāsane. **Caraṇesū** ti sīlādīsu hemavatasutte <small>(su. ni. 153 ādayo)</small> vuttapannarasadhammesu. Nimittatthe bhummavacanaṃ. **Pattipatto** ti pattabbaṃ patto. Yo caraṇanimittaṃ caraṇahetu caraṇapaccayā pattabbaṃ arahattaṃ pattoti vuttaṃ hoti. **Caraṇavā so** ti so imāya caraṇehi pattabbapattiyā caraṇavā hotīti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesamassa thutivacanaṃ. Yo hi caraṇehi pattipatto, so **kusalo** ca hoti cheko, **sabbadā** ca **ājānāti nibbānadhammaṃ**, niccaṃ nibbānaninnacittatāya **sabbattha** ca khandhādīsu **na sajjati**. Dvīhi ca vimuttīhi **vimuttacitto** hoti, **paṭighā yassa na santī** ti.
184+
“Kathaṃ caraṇavā” ti ettha pana yasmā caraṇehi pattabbaṃ patto “caraṇavā” ti vattabbataṃ arahati, tasmā taṃ dassento **“yo idhā”** ti gāthāya tatiyapañhaṃ byākāsi. Tattha **yo idhā** ti yo imasmiṃ sāsane. **Caraṇesū** ti sīlādīsu hemavatasutte <small>(su. ni. 153 ādayo)</small> vuttapannarasadhammesu. Nimittatthe bhummavacanaṃ. **Pattipatto** ti pattabbaṃ patto. Yo caraṇanimittaṃ caraṇahetu caraṇapaccayā pattabbaṃ arahattaṃ pattoti vuttaṃ hoti. **Caraṇavā so** ti so imāya caraṇehi pattabbapattiyā caraṇavā hotī ti. Ettāvatā pañho byākato hoti, sesamassa thutivacanaṃ. Yo hi caraṇehi pattipatto, so **kusalo** ca hoti cheko, **sabbadā** ca **ājānāti nibbānadhammaṃ**, niccaṃ nibbānaninnacittatāya **sabbattha** ca khandhādīsu **na sajjati**. Dvīhi ca vimuttīhi **vimuttacitto** hoti, **paṭighā yassa na santī** ti.
173185

174186
#### 543
175187

0 commit comments

Comments
 (0)