Skip to content

Commit f902347

Browse files
committed
update pj 3.7 D6
1 parent b891ecf commit f902347

File tree

2 files changed

+36
-20
lines changed
  • content

2 files changed

+36
-20
lines changed

content/atthakatha/paramatthajotika/307.md

Lines changed: 18 additions & 8 deletions
Original file line numberDiff line numberDiff line change
@@ -119,17 +119,27 @@ So bhiyyosomattāya Bhagavati pasanno Bhagavantaṃ nimantesi, Bhagavā c’assa
119119

120120
---
121121

122-
**Tiṇṇaṃ vedānan** ti Irubbeda-Yajubbeda-Sāmavedānaṃ. Saha nighaṇḍunā ca keṭubhena ca sanighaṇḍu-keṭubhānaṃ. **Nighaṇḍū** ti nāma-nighaṇḍu-rukkhādīnaṃ vevacana-ppakāsakaṃ satthaṃ. **Keṭubhan** ti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārāya satthaṃ. Saha akkharappabhedena **sākkharappabhedānaṃ**. **Akkharappabhedo** ti sikkhā ca nirutti ca. **Itihāsapañcamānan** ti athabbanavedaṃ catutthaṃ katvā “itiha āsa itiha āsā” ti īdisavacana-paṭisaṃyutto purāṇakathā-saṅkhāto itihāso pañcamo etesan ti itihāsapañcamā. Tesaṃ itihāsapañcamānaṃ. Padaṃ tadavasesañ ca byākaraṇaṃ ajjheti vedeti cā ti **padako veyyākaraṇo**. Lokāyate vitaṇḍavādasatthe mahāpurisalakkhaṇādhikāre ca dvādasasahasse mahāpurisalakkhaṇa-satthe anūno paripūrakārī ti **lokāyata-mahāpurisalakkhaṇesu anavayo**, avayo na hotī ti vuttaṃ hoti. Avayo nāma yo tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkoti.
122+
**Tiṇṇaṃ vedānan** ti Irubbeda-Yajubbeda-Sāmavedānaṃ. Saha nighaṇḍunā ca keṭubhena ca sanighaṇḍu-keṭubhānaṃ. **Nighaṇḍū** ti nāma-nighaṇḍu-rukkhādīnaṃ vevacana-ppakāsakaṃ satthaṃ. **Keṭubhan** ti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārāya satthaṃ. Saha akkharappabhedena sākkharappabhedānaṃ. **Akkharappabhedo** ti sikkhā ca nirutti ca. **Itihāsa-pañcamānan** ti Athabbanavedaṃ catutthaṃ katvā “itiha āsa itiha āsā” ti īdisavacana-paṭisaṃyutto purāṇakathā-saṅkhāto itihāso pañcamo etesan ti itihāsapañcamā, tesaṃ itihāsapañcamānaṃ. Padaṃ tadavasesañ ca byākaraṇaṃ ajjheti vedeti cā ti **padako veyyākaraṇo**. Lokāyate vitaṇḍavāda-satthe mahāpurisa-lakkhaṇādhikāre ca dvādasa-sahasse mahāpurisa-lakkhaṇa-satthe anūno paripūrakārī ti **lokāyata-mahāpurisalakkhaṇesu anavayo**, avayo na hotī ti vuttaṃ hoti. Avayo nāma yo tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkoti.
123123

124-
Jaṅghāya hitaṃ vihāraṃ **jaṅghāvihāraṃ**, cirāsanādijanitaṃ parissamaṃ vinodetuṃ jaṅghāpasāraṇatthaṃ adīghacārikanti vuttaṃ hoti. **Anucaṅkamamāno** ti caṅkamamāno eva. **Anuvicaramāno** ti ito c’ito ca caramāno. **Keṇiyassa jaṭilassa assamo** ti Keṇiyassa assamaṃ nivesanaṃ. **Āvāho** ti kaññāgahaṇaṃ. **Vivāho** ti kaññādānaṃ. **Mahāyañño** ti mahāyajanaṃ. **Māgadho** ti magadhānaṃ issaro. Mahatiyā senāya samannāgatattā **seniyo**. Bimbī ti suvaṇṇaṃ, tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya **bimbisāro. So me nimantito** ti so mayā nimantito.
124+
---
125+
126+
Jaṅghāya hitaṃ vihāraṃ **jaṅghāvihāraṃ**, cirāsanādi-janitaṃ parissamaṃ vinodetuṃ jaṅghāpasāraṇatthaṃ adīghacārikan ti vuttaṃ hoti. **Anucaṅkamamāno** ti caṅkamamāno eva. **Anuvicaramāno** ti ito c’ito ca caramāno. **Keṇiyassa jaṭilassa assamo** ti Keṇiyassa assamaṃ nivesanaṃ. **Āvāho** ti kaññāgahaṇaṃ. **Vivāho** ti kaññādānaṃ. **Mahāyañño** ti mahāyajanaṃ. **Māgadho** ti magadhānaṃ issaro. Mahatiyā senāya samannāgatattā **Seniyo**. Bimbī ti suvaṇṇaṃ, tasmā sāra-suvaṇṇa-sadisa-vaṇṇatāya **Bimbisāro**. **So me nimantito** ti so mayā nimantito.
127+
128+
---
129+
130+
Atha brāhmaṇo pubbe katādhikārattā buddhasaddaṃ sutvā va amaten’evābhisitto vimhayarūpattā āha **“buddho ti, bho Keṇiya, vadesī”** ti. Itaro yathābhūtaṃ ācikkhanto āha **“buddho ti, bho Sela, vadāmī”** ti. Tato naṃ puna pi daḷhīkaraṇatthaṃ pucchi, itaro pi tath’eva ārocesi.
131+
132+
---
133+
134+
Atha kappasatasahassehi pi buddhasaddassa dullabhabhāvaṃ dassento āha **“ghoso pi kho eso dullabho lokasmiṃ yad idaṃ buddho”** ti. Tattha **yad idan** ti nipāto, yo eso ti vuttaṃ hoti.
125135

126-
Atha brāhmaṇo pubbe katādhikārattā buddhasaddaṃ sutvāva amatenevābhisitto vimhayarūpattā āha **“buddhoti, bho Keṇiya, vadesī”** ti. Itaro yathābhūtaṃ ācikkhanto āha **buddhoti, bho Sela, vadāmī** ti. Tato naṃ punapi daḷhīkaraṇatthaṃ pucchi, itaro pi tath’eva ārocesi. Atha kappasatasahassehipi buddhasaddassa dullabhabhāvaṃ dassento āha **“ghoso pi kho eso dullabho lokasmiṃ yad idaṃ buddho”** ti. Tattha **yadidan** ti nipāto, yo esoti vuttaṃ hoti.
136+
Atha brāhmaṇo buddhasaddaṃ sutvā “kiṃ nu kho so saccam eva buddho, udāhu nāmamattam ev’assa buddho” ti vīmaṃsitukāmo cintesi, abhāsi eva vā **āgatāni kho pana…pe… vivaṭṭacchado** ti. Tattha **“mantesū”** ti vedesu. “Tathāgato kira uppajjissatī” ti paṭikacc’eva Suddhāvāsadevā brāhmaṇavesena lakkhaṇāni pakkhipitvā vede vācenti “tad anusārena mahesakkhā sattā Tathāgataṃ jānissantī” ti. Tena pubbe vedesu mahāpurisalakkhaṇāni āgacchanti, parinibbute pana Tathāgate kamena antaradhāyanti, tena etarahi natthi. **Mahāpurisassā** ti paṇidhisamādāna-ñāṇasamādāna-karuṇādiguṇa-mahato purisassa.
127137

128-
Atha brāhmaṇo buddhasaddaṃ sutvā “kiṃ nu kho so saccam eva buddho, udāhu nāmamattamevassa buddho” ti vīmaṃsitukāmo cintesi, abhāsi eva vā **“āgatāni kho pana…pe… vivaṭṭacchado”** ti. Tattha **“mantesū”** ti vedesu. “Tathāgato kira uppajjissatī” ti paṭikacceva suddhāvāsadevā brāhmaṇavesena lakkhaṇāni pakkhipitvā vede vācenti “tad anusārena mahesakkhā sattā tathāgataṃ jānissantī” ti. Tena pubbe vedesu mahāpurisalakkhaṇāni āgacchanti. Parinibbute pana tathāgate kamena antaradhāyanti, tena etarahi natthi. **Mahāpurisassā** ti paṇidhisamādānañāṇasamādānakaruṇādiguṇamahato purisassa. **Dveva gatiyo** ti dve eva niṭṭhā. Kāmañ cāyaṃ gatisaddo
138+
**Dve va gatiyo** ti dve eva niṭṭhā. Kāmañ cāyaṃ gatisaddo
129139

130140
> “Pañca kho imā, Sāriputta, gatiyo” ti <small>(ma. ni. 1.153)</small>
131141
132-
bādīsu havabhede,
142+
ādīsu bhavabhede,
133143

134144
> “Gatī migānaṃ pavanan” ti <small>(pari. 339)</small>
135145
@@ -141,11 +151,11 @@ bādīsu havabhede,
141151

142152
> “Gatigatan” ti <small>(cūḷava. 204)</small>
143153
144-
ādīsu visaṭabhāve vattati, idha pana niṭṭhāyaṃ veditabbo. Tattha kiñcāpi yehi lakkhaṇehi samannāgato rājā hoti cakkavatti, na tehi eva buddho. Jātisāmaññato pana tāni yeva tānī ti vuccanti. Tasmā vuttaṃ “yehi samannāgatassā” ti.
154+
ādīsu visaṭabhāve vattati, idha pana niṭṭhāyaṃ veditabbo. Tattha kiñcāpi yehi lakkhaṇehi samannāgato rājā hoti cakkavatti, na tehi eva buddho, jātisāmaññato pana tāni yeva tānī ti vuccanti. Tasmā vuttaṃ **“yehi samannāgatassā”** ti.
145155

146156
**Sace agāraṃ ajjhāvasatī** ti yadi agāre vasati. **Rājā hoti cakkavattī** ti catūhi acchariyadhammehi saṅgahavatthūhi ca lokaṃ rañjanato rājā. Cakkaratanaṃ vatteti, catūhi sampatticakkehi, vattati, tehi ca paraṃ vatteti, parahitāya ca iriyāpathacakkānaṃ vatto etasmiṃ atthī ti cakkavatti. Ettha ca rājāti sāmaññaṃ, cakkavattī ti visesanaṃ. Dhammena caratī ti **dhammiko**, ñāyena samena vattatī ti attho. Dhammena rajjaṃ labhitvā rājā jāto ti **dhammarājā**. Parahitadhammakaraṇena vā dhammiko, attahitadhammakaraṇena **dhammarājā**. Caturantāya issaroti **cāturanto**, catusamuddantāya cattubbidhadīpa-vibhūsitāya ca pathaviyā issaroti attho. Ajjhattaṃ kodhādipaccatthike bahiddhā ca sabbarājāno vijesī ti **vijitāvī**. **Janapadatthāvariyappatto** ti janapade dhuvabhāvaṃ thāvarabhāvaṃ patto, na sakkā kenaci cāletuṃ, janapado vā tamhi thāvariyappatto anussukko sakammanirato acalo asampavedhītipi janapadatthāvariyappatto.
147157

148-
**Seyyathidan** ti nipāto, tassa etāni katamānī ti attho. **Cakkaratanaṃ…pe… pariṇāyakaratanam eva sattaman** ti tāni sabbappakārato ratanasuttavaṇṇanāyaṃ vuttāni. Tesu ayaṃ cakkavattirājā cakkaratanena ajitaṃ jināti, hatthiassaratanehi vijite yathāsukhamanuvicarati, pariṇāyakaratanena vijitamanurakkhati, sesehi upabhogasukhamanubhavati. Paṭhamena c’assa ussāhasattiyogo, hatthiassagahapatiratanehi pabhusattiyogo, pariṇāyakaratanena mantasattiyogo suparipuṇṇo hoti, itthimaṇiratanehi ca tividhasattiyogaphalaṃ. So itthimaṇiratanehi bhogasukham anubhoti, sesehi issariyasukhaṃ. Visesato c’assa purimāni tīṇi adosakusalamūlajanitakammānubhāvena sampajjanti, majjhimāni alobhakusalamūlajanitakammānubhāvena, pacchimamekaṃ amoha-kusalamūla-janita-kammānubhāvenā ti veditabbaṃ.
158+
**Seyyathidan** ti nipāto, tassa etāni katamānī ti attho. **Cakkaratanaṃ…pe… pariṇāyakaratanam eva sattaman** ti tāni sabbappakārato Ratanasuttavaṇṇanāyaṃ vuttāni. Tesu ayaṃ cakkavattirājā cakkaratanena ajitaṃ jināti, hatthiassaratanehi vijite yathāsukhamanuvicarati, pariṇāyakaratanena vijitamanurakkhati, sesehi upabhogasukhamanubhavati. Paṭhamena c’assa ussāhasattiyogo, hatthiassagahapatiratanehi pabhusattiyogo, pariṇāyakaratanena mantasattiyogo suparipuṇṇo hoti, itthimaṇiratanehi ca tividhasattiyogaphalaṃ. So itthimaṇiratanehi bhogasukham anubhoti, sesehi issariyasukhaṃ. Visesato c’assa purimāni tīṇi adosakusalamūlajanitakammānubhāvena sampajjanti, majjhimāni alobhakusalamūlajanitakammānubhāvena, pacchimamekaṃ amoha-kusalamūla-janita-kammānubhāvenā ti veditabbaṃ.
149159

150160
**Parosahassan** ti atirekasahassaṃ. **Sūrā** ti abhīrukajātikā. **Vīraṅgarūpā** ti devaputtasadisakāyā, evaṃ tāveke. Ayaṃ pan’ettha sabhāvo **vīrā** ti uttamasūrā vuccanti, vīrānaṃ aṅgaṃ vīraṅgaṃ, vīrakāraṇaṃ vīriyanti vuttaṃ hoti. Vīraṅgaṃ rūpaṃ etesanti **vīraṅgarūpā**, vīriyamayasarīrā viyāti vuttaṃ hoti. **Parasenappamaddanā** ti sace paṭimukhaṃ tiṭṭheyya parasenā, taṃ pamaddituṃ samatthāti adhippāyo. **Dhammenā** ti “pāṇo na hantabbo” ti ādinā <small>(dī. ni. 2.244, ma. ni. 3.257)</small> pañcasīladhammena. **Arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado** ti ettha rāgadosamohamānadiṭṭhiavijjāduccaritachadanehi sattahi paṭicchanne kilesandhakāre loke taṃ chadanaṃ vivaṭṭetvā samantato sañjātāloko hutvā ṭhitoti vivaṭṭacchado. Tattha paṭhamena padena pūjārahatā, dutiyena tassā hetu yasmā sammāsambuddhoti. Tatiyena buddhattahetu vivaṭṭacchadatā vuttā ti veditabbā. Atha vā vivaṭṭo ca vicchado cā ti vivaṭṭacchado, vaṭṭarahito chadanarahito cā ti vuttaṃ hoti. Tena arahaṃ vaṭṭābhāvena sammāsambuddho chadanābhāvenāti evaṃ purimapadadvayasseva hetudvayaṃ vuttaṃ hoti. Dutiyena vesārajjena c’ettha purimasiddhi, paṭhamena dutiyasiddhi, tatiyacatutthehi tatiyasiddhi hoti. Purimañ ca dhammacakkhuṃ, dutiyaṃ buddhacakkhuṃ, tatiyaṃ samantacakkhuṃ sādhetī ti veditabbaṃ.
151161

@@ -189,7 +199,7 @@ Evaṃ attānaṃ āvikarontaṃ Bhagavantaṃ disvā pītisomanassajāto Selo d
189199

190200
#### 563
191201

192-
Tena ca samayena Bhagavato dakkhiṇapasse āyasmā Sāriputto nisinno hoti suvaṇṇapuñjo viya siriyā sobhamāno, taṃ dassento Bhagavā **“mayā pavattitan”** ti gātham āha. Tattha **anujāto tathāgatan** ti tathāgatahetu anujāto, tathāgatena hetunā jātoti attho.
202+
Tena ca samayena Bhagavato dakkhiṇapasse āyasmā Sāriputto nisinno hoti suvaṇṇapuñjo viya siriyā sobhamāno, taṃ dassento Bhagavā **“mayā pavattitan”** ti gātham āha. Tattha **anujāto Tathāgatan** ti Tathāgatahetu anujāto, Tathāgatena hetunā jātoti attho.
193203

194204
#### 564
195205

0 commit comments

Comments
 (0)