finish digha 01, sv p.55

Author: jhintr

content/atthakatha/dhammapadatthakatha/01.md

@@ -159,7 +159,7 @@ So theraṃ netvā therassevatthāya kaniṭṭhakuṭumbikena kāritaṃ paṇ
 
 Athekadivasaṃ disāvāsino bhikkhū “satthāraṃ passissāmā” ti Jetavanaṃ āgantvā tathāgataṃ vanditvā asītimahāthere ca, vanditvā vihāracārikaṃ carantā cakkhupālattherassa vasanaṭṭhānaṃ patvā “idampi passissāmā” ti sāyaṃ tadabhimukhā ahesuṃ. Tasmiṃ khaṇe mahāmegho uṭṭhahi. Te “idāni atisāyanho, megho ca uṭṭhito, pāto va gantvā passissāmā” ti nivattiṃsu. Devo paṭhamayāmaṃ vassitvā majjhimayāme vigato. Thero āraddhavīriyo āciṇṇacaṅkamano, tasmā pacchimayāme caṅkamanaṃ otari. Tadā ca pana navavuṭṭhāya bhūmiyā bahū indagopakā uṭṭhahiṃsu. Te there caṅkamante yebhuyyena vipajjiṃsu. Antevāsikā therassa caṅkamanaṭṭhānaṃ kālasseva na sammajjiṃsu. Itare bhikkhū “therassa vasanaṭṭhānaṃ passissāmā” ti āgantvā caṅkamane matapāṇake disvā “ko imasmiṃ caṅkamatī” ti pucchiṃsu. “Amhākaṃ upajjhāyo, bhante” ti. Te ujjhāyiṃsu “passathāvuso, samaṇassa kammaṃ, sacakkhukakāle nipajjitvā niddāyanto kiñci akatvā idāni cakkhuvikalakāle ‘caṅkamāmī’ ti ettake pāṇake māresi ‘atthaṃ karissāmī’ ti anatthaṃ karotī” ti.
 
-Atha kho te gantvā Tathāgatassa ārocesuṃ, “bhante, cakkhupālatthero ‘caṅkamāmī’ ti bahū pāṇake māresī” ti. “Kiṃ pana so tumhehi mārento diṭṭho” ti? “Na diṭṭho, bhante” ti. “Yatheva tumhe taṃ na passatha, tatheva so pi te pāṇe na passati. Khīṇāsavānaṃ maraṇacetanā nāma natthi, bhikkhave” ti. “Bhante, arahattassa upanissaye sati kasmā andho jāto” ti? “Attano katakammavasena, bhikkhave” ti. “Kiṃ pana, bhante, tena katan” ti? Tena hi, bhikkhave, suṇātha –
+Atha kho te gantvā Tathāgatassa ārocesuṃ, “bhante, cakkhupālatthero ‘caṅkamāmī’ ti bahū pāṇake māresī” ti. “Kiṃ pana so tumhehi mārento diṭṭho” ti? “Na diṭṭho, bhante” ti. “Yath’eva tumhe taṃ na passatha, tatheva so pi te pāṇe na passati. Khīṇāsavānaṃ maraṇacetanā nāma natthi, bhikkhave” ti. “Bhante, arahattassa upanissaye sati kasmā andho jāto” ti? “Attano katakammavasena, bhikkhave” ti. “Kiṃ pana, bhante, tena katan” ti? Tena hi, bhikkhave, suṇātha –
 
 Atīte bārāṇasiyaṃ kāsiraññe rajjaṃ kārente eko vejjo gāmanigamesu caritvā vejjakammaṃ karonto ekaṃ cakkhudubbalaṃ itthiṃ disvā pucchi – “kiṃ te aphāsukan” ti? “Akkhīhi na passāmī” ti. “Bhesajjaṃ te karissāmī” ti? “Karohi, sāmī” ti. “Kiṃ me dassasī” ti? “Sace me akkhīni pākatikāni kātuṃ sakkhissasi, ahaṃ te saddhiṃ puttadhītāhi dāsī bhavissāmī” ti. So “sādhū” ti bhesajjaṃ saṃvidahi, ekabhesajjeneva akkhīni pākatikāni ahesuṃ. Sā cintesi – “ahametassa saputtadhītā dāsī bhavissāmī” ti paṭijāniṃ, “na kho pana maṃ saṇhena sammācārena samudācarissati, vañcessāmi nan” ti. Sā vejjenāgantvā “kīdisaṃ, bhadde” ti puṭṭhā “pubbe me akkhīni thokaṃ rujjiṃsu, idāni pana atirekataraṃ rujjantī” ti āha. Vejjo “ayaṃ maṃ vañcetvā kiñci adātukāmā, na me etāya dinnāya bhatiyā attho, idāneva naṃ andhaṃ karissāmī” ti cintetvā gehaṃ gantvā bhariyāya etam atthaṃ ācikkhi. Sā tuṇhī ahosi. So ekaṃ bhesajjaṃ yojetvā tassā santikaṃ gantvā “bhadde, imaṃ bhesajjaṃ añjehī” ti añjāpesi. Athassā dve akkhīni dīpasikhā viya vijjhāyiṃsu. So vejjo cakkhupālo ahosi.
 
@@ -801,7 +801,7 @@ Tato bhaddiyo sakyarājā anuruddho Ānando bhagu kimilo devadattoti ime cha kha
 
 Aparabhāge satthari kosambiyaṃ viharante sasāvakasaṅghassa Tathāgatassa mahanto lābhasakkāro nibbatti. Vatthabhesajjādihatthā manussā vihāraṃ pavisitvā “kuhiṃ satthā, kuhiṃ Sāriputtatthero, kuhiṃ mahāmoggallānatthero, kuhiṃ Mahākassapatthero, kuhiṃ bhaddiyatthero, kuhiṃ anuruddhatthero, kuhiṃ Ānandatthero, kuhiṃ bhagutthero, kuhiṃ kimilatthero” ti asītimahāsāvakānaṃ nisinnaṭṭhānaṃ olokentā vicaranti. “Devadattatthero kuhiṃ nisinno vā, ṭhito vā” ti pucchanto nāma natthi. So cintesi – “ahampi etehi saddhiññeva pabbajito, etepi khattiyapabbajitā, ahampi khattiyapabbajito, lābhasakkārahatthā manussā eteyeva pariyesanti, mama nāmaṃ gahetāpi natthi. Kena nu kho saddhiṃ ekato hutvā kaṃ pasādetvā mama lābhasakkāraṃ nibbatteyyan” ti. Ath’assa etad ahosi – “ayaṃ kho rājā bimbisāro paṭhamadassaneneva ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhito, na sakkā etena saddhiṃ ekato bhavituṃ, kosalaraññāpi saddhiṃ na sakkā bhavituṃ. Ayaṃ kho pana rañño putto Ajātasattu kumāro kassaci guṇadose na jānāti, etena saddhiṃ ekato bhavissāmī” ti. So kosambito Rājagahaṃ gantvā kumārakavaṇṇaṃ abhinimminitvā cattāro āsīvise catūsu hatthapādesu ekaṃ gīvāya pilandhitvā ekaṃ sīse cumbaṭakaṃ katvā ekaṃ ekaṃsaṃ karitvā imāya ahimekhalāya ākāsato oruyha Ajātasattussa ucchaṅge nisīditvā tena bhītena “kosi tvan” ti vutte “ahaṃ devadatto” ti vatvā tassa bhayavinodanatthaṃ taṃ attabhāvaṃ paṭisaṃharitvā saṅghāṭipattacīvaradharo purato ṭhatvā taṃ pasādetvā lābhasakkāraṃ nibbattesi. So lābhasakkārābhibhūto “ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī” ti pāpakaṃ cittaṃ uppādetvā saha cittuppādena iddhito parihāyitvā satthāraṃ veḷuvanavihāre sarājikāya parisāya dhammaṃ desentaṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paggayha – “Bhagavā, bhante, etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako, appossukko diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyuñjatu, ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmi, niyyādetha me bhikkhusaṅghan” ti vatvā satthārā kheḷāsakavādena apasādetvā paṭikkhitto anattamano imaṃ paṭhamaṃ tathāgate āghātaṃ bandhitvā pakkāmi.
 
-Ath’assa Bhagavā Rājagahe pakāsanīyakammaṃ kāresi. So “pariccatto dāni ahaṃ samaṇena gotamena, idānissa anatthaṃ karissāmī” ti Ajātasattuṃ upasaṅkamitvā, “pubbe kho, kumāra, manussā dīghāyukā, etarahi appāyukā. Ṭhānaṃ kho pan’etaṃ vijjati, yaṃ tvaṃ kumārova samāno kālaṃ kareyyāsi, tena hi tvaṃ, kumāra, pitaraṃ hantvā rājā hohi, ahaṃ Bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī” ti vatvā tasmiṃ rajje patiṭṭhite Tathāgatassa vadhāya purise payojetvā tesu sotāpattiphalaṃ patvā nivattesu sayaṃ gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā, “ahameva samaṇaṃ gotamaṃ jīvitā voropessāmī” ti silaṃ pavijjhitvā ruhiruppādakakammaṃ katvā imināpi upāyena māretuṃ asakkonto puna nāḷāgiriṃ vissajjāpesi. Tasmiṃ āgacchante Ānandatthero attano jīvitaṃ satthu pariccajitvā purato aṭṭhāsi. Satthā nāgaṃ dametvā nagarā nikkhamitvā vihāraṃ gantvā anekasahassehi upāsakehi abhihaṭaṃ mahādānaṃ paribhuñjitvā tasmiṃ divase sannipatitānaṃ aṭṭhārasakoṭisaṅkhātānaṃ Rājagahavāsīnaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathetvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamaye jāte “aho āyasmā Ānando mahāguṇo, tathārūpe nāma hatthināge āgacchante attano jīvitaṃ pariccajitvā satthu puratova aṭṭhāsī” ti therassa guṇakathaṃ sutvā “na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mamatthāya jīvitaṃ pariccajiyevā” ti vatvā bhikkhūhi yācito **cūḷahaṃsa** <small>(jā. 1.15.133 ādayo; 2.21.1 ādayo)</small> – **mahāhaṃsa** <small>(jā. 2.21.89 ādayo)</small> – **kakkaṭakajātakāni** <small>(jā. 1.3.49 ādayo)</small> kathesi. Devadattassāpi kammaṃ neva pākaṭaṃ, tathā rañño mārāpitattā, na vadhakānaṃ payojitattā na silāya paviddhattā pākaṭaṃ ahosi, yathā nāḷāgirihatthino vissajjitattā. Tadā hi mahājano “rājāpi devadatteneva mārāpito, vadhakopi payojito, silāpi apaviddhā. Idāni pana tena nāḷāgiri vissajjāpito, evarūpaṃ nāma pāpakaṃ gahetvā rājā vicaratī” ti kolāhalamakāsi.
+Ath’assa Bhagavā Rājagahe pakāsanīyakammaṃ kāresi. So “pariccatto dāni ahaṃ samaṇena gotamena, idānissa anatthaṃ karissāmī” ti Ajātasattuṃ upasaṅkamitvā, “pubbe kho, kumāra, manussā dīghāyukā, etarahi appāyukā. Ṭhānaṃ kho pan’etaṃ vijjati, yaṃ tvaṃ kumārova samāno kālaṃ kareyyāsi, tena hi tvaṃ, kumāra, pitaraṃ hantvā rājā hohi, ahaṃ Bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī” ti vatvā tasmiṃ rajje patiṭṭhite Tathāgatassa vadhāya purise payojetvā tesu sotāpattiphalaṃ patvā nivattesu sayaṃ gijjhakūṭapabbataṃ abhiruhitvā, “ahameva samaṇaṃ gotamaṃ jīvitā voropessāmī” ti silaṃ pavijjhitvā ruhiruppādakakammaṃ katvā iminā pi upāyena māretuṃ asakkonto puna nāḷāgiriṃ vissajjāpesi. Tasmiṃ āgacchante Ānandatthero attano jīvitaṃ satthu pariccajitvā purato aṭṭhāsi. Satthā nāgaṃ dametvā nagarā nikkhamitvā vihāraṃ gantvā anekasahassehi upāsakehi abhihaṭaṃ mahādānaṃ paribhuñjitvā tasmiṃ divase sannipatitānaṃ aṭṭhārasakoṭisaṅkhātānaṃ Rājagahavāsīnaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathetvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamaye jāte “aho āyasmā Ānando mahāguṇo, tathārūpe nāma hatthināge āgacchante attano jīvitaṃ pariccajitvā satthu puratova aṭṭhāsī” ti therassa guṇakathaṃ sutvā “na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mamatthāya jīvitaṃ pariccajiyevā” ti vatvā bhikkhūhi yācito **cūḷahaṃsa** <small>(jā. 1.15.133 ādayo; 2.21.1 ādayo)</small> – **mahāhaṃsa** <small>(jā. 2.21.89 ādayo)</small> – **kakkaṭakajātakāni** <small>(jā. 1.3.49 ādayo)</small> kathesi. Devadattassāpi kammaṃ neva pākaṭaṃ, tathā rañño mārāpitattā, na vadhakānaṃ payojitattā na silāya paviddhattā pākaṭaṃ ahosi, yathā nāḷāgirihatthino vissajjitattā. Tadā hi mahājano “rājāpi devadatteneva mārāpito, vadhakopi payojito, silāpi apaviddhā. Idāni pana tena nāḷāgiri vissajjāpito, evarūpaṃ nāma pāpakaṃ gahetvā rājā vicaratī” ti kolāhalamakāsi.
 
 Rājā mahājanassa kathaṃ sutvā pañca thālipākasatāni nīharāpetvā na puna tassūpaṭṭhānaṃ agamāsi, nāgarāpissa kulaṃ upagatassa bhikkhāmattampi na adaṃsu. So parihīnalābhasakkāro kohaññena jīvitukāmo satthāraṃ upasaṅkamitvā pañca vatthūni yācitvā Bhagavato “alaṃ, devadatta, yo icchati, so āraññako hotū” ti paṭikkhitto kassāvuso, vacanaṃ sobhanaṃ, kiṃ Tathāgatassa udāhu mama, ahañhi ukkaṭṭhavasena evaṃ vadāmi, “sādhu, bhante, bhikkhū yāvajīvaṃ āraññakā assu, piṇḍapātikā, paṃsukūlikā, rukkhamūlikā, macchamaṃsaṃ na khādeyyun” ti. “Yo dukkhā muccitukāmo, so mayā saddhiṃ āgacchatū” ti vatvā pakkāmi. Tassa vacanaṃ sutvā ekacce navakapabbajitā mandabuddhino “kalyāṇaṃ devadatto āha, etena saddhiṃ vicarissāmā” ti tena saddhiṃ ekato ahesuṃ. Iti so pañcasatehi bhikkhūhi saddhiṃ tehi pañcahi vatthūhi lūkhappasannaṃ janaṃ saññāpento kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjanto saṅghabhedāya parakkami. So Bhagavatā, “saccaṃ kira tvaṃ, devadatta, saṅghabhedāya parakkamasi cakkabhedāyā” ti puṭṭho “saccaṃ Bhagavā” ti vatvā, “garuko kho, devadatta, saṅghabhedo” tiādīhi ovaditopi satthu vacanaṃ anādiyitvā pakkanto āyasmantaṃ Ānandaṃ Rājagahe piṇḍāya carantaṃ disvā, “ajjatagge dānāhaṃ, āvuso Ānanda, aññatreva Bhagavatā, aññatra, bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi, saṅghakammaṃ karissāmī” ti āha. Thero tamatthaṃ Bhagavato ārocesi. Taṃ viditvā satthā uppannadhammasaṃvego hutvā, “devadatto sadevakassa lokassa anatthanissitaṃ attano avīcimhi paccanakakammaṃ karotī” ti vitakketvā –
 

content/atthakatha/dhammapadatthakatha/02.md

@@ -21,7 +21,7 @@ Tasmiṃ samaye kosambiyaṃ pūrantappo nāma rājā hoti. So ekadivasaṃ gabb
 
 Tadā ca himavantapadese thokaṃ vaḍḍhitvā maṇḍapākārena ṭhito eko mahānigrodho hoti. So sakuṇo migarūpādīni tattha netvā khādati, tasmā tam pi tatth’eva netvā viṭapabbhantare ṭhapetvā āgatamaggaṃ olokesi. Āgatamaggolokanaṃ kira tesaṃ dhammatā. Tasmiṃ khaṇe devī, “idāni imaṃ palāpetuṃ vaṭṭatī” ti cintetvā ubho hatthe ukkhipitvā pāṇisaddañceva mukhasaddañca katvā taṃ palāpesi. Athassā sūriyatthaṅgamanakāle gabbhe kammajavātā caliṃsu. Sabbadisāsu gajjanto mahāmegho uṭṭhahi. Sukhedhitāya rājamahesiyā “mā bhāyi, ayye” ti vacanamattampi alabhamānāya dukkhaparetāya sabbarattiṃ niddā nāma nāhosi. Vibhātāya pana rattiyā valāhakavigamo ca aruṇuggamanañca tassā gabbhavuṭṭhānañca ekakkhaṇeyeva ahosi. Sā meghautuñca pabbatautuñca aruṇautuñca gahetvā jātattā puttassa utenoti nāmaṃ akāsi.
 
-Allakappatāpasassapi kho tato avidūre vasanaṭṭhānaṃ hoti. So pakatiyāva vassadivase sītabhayena phalāphalatthāya vanaṃ na pavisati, taṃ rukkhamūlaṃ gantvā sakuṇehi khāditamaṃsānaṃ aṭṭhiṃ āharitvā koṭṭetvā rasaṃ katvā pivati. Tasmā taṃ divasaṃ “aṭṭhiṃ āharissāmī” ti tattha gantvā rukkhamūle aṭṭhiṃ pariyesento upari dārakasaddaṃ sutvā ullokento deviṃ disvā “kāsi tvan” ti vatvā “mānusitthimhī” ti. “Kathaṃ āgatāsī” ti? “Hatthiliṅgasakuṇenānītāmhī” ti vutte “otarāhī” ti āha. “Jātisambhedato bhāyāmi, ayyā” ti. “Kāsi tvan” ti? “Khattiyāmhī” ti. “Ahampi khattiyoyevā” ti. “Tena hi khattiyamāyaṃ kathehī” ti. So khattiyamāyaṃ kathesi. “Tena hi āruyha puttaṃ me otārehī” ti. So ekena passena abhiruhanamaggaṃ katvā abhiruhitvā dārakaṃ gaṇhi. “Mā maṃ hatthena chupī” ti ca vutte taṃ achupitvā va dārakaṃ otāresi. Devīpi otari. Atha naṃ assamapadaṃ netvā sīlabhedaṃ akatvā va anukampāya paṭijaggi, nimmakkhikamadhuṃ āharitvā sayaṃjātasāliṃ āharitvā yāguṃ pacitvā adāsi. Evaṃ tasmiṃ paṭijaggante sā aparabhāge cintesi – “ahaṃ neva āgatamaggaṃ jānāmi, na gamanamaggaṃ jānāmi, imināpi me saddhiṃ vissāsamattampi natthi. Sace panāyaṃ amhe pahāya katthaci gamissati, ubhopi idh’eva maraṇaṃ pāpuṇissāma, yaṃkiñci katvā imassa sīlaṃ bhinditvā yathā maṃ na muñcati, tathā taṃ kātuṃ vaṭṭatī” ti. Atha naṃ dunnivatthaduppārutadassanena palobhetvā sīlavināsaṃ pāpesi. Tato paṭṭhāya dve pi samaggavāsaṃ vasiṃsu.
+Allakappatāpasassapi kho tato avidūre vasanaṭṭhānaṃ hoti. So pakatiyāva vassadivase sītabhayena phalāphalatthāya vanaṃ na pavisati, taṃ rukkhamūlaṃ gantvā sakuṇehi khāditamaṃsānaṃ aṭṭhiṃ āharitvā koṭṭetvā rasaṃ katvā pivati. Tasmā taṃ divasaṃ “aṭṭhiṃ āharissāmī” ti tattha gantvā rukkhamūle aṭṭhiṃ pariyesento upari dārakasaddaṃ sutvā ullokento deviṃ disvā “kāsi tvan” ti vatvā “mānusitthimhī” ti. “Kathaṃ āgatāsī” ti? “Hatthiliṅgasakuṇenānītāmhī” ti vutte “otarāhī” ti āha. “Jātisambhedato bhāyāmi, ayyā” ti. “Kāsi tvan” ti? “Khattiyāmhī” ti. “Ahampi khattiyoyevā” ti. “Tena hi khattiyamāyaṃ kathehī” ti. So khattiyamāyaṃ kathesi. “Tena hi āruyha puttaṃ me otārehī” ti. So ekena passena abhiruhanamaggaṃ katvā abhiruhitvā dārakaṃ gaṇhi. “Mā maṃ hatthena chupī” ti ca vutte taṃ achupitvā va dārakaṃ otāresi. Devīpi otari. Atha naṃ assamapadaṃ netvā sīlabhedaṃ akatvā va anukampāya paṭijaggi, nimmakkhikamadhuṃ āharitvā sayaṃjātasāliṃ āharitvā yāguṃ pacitvā adāsi. Evaṃ tasmiṃ paṭijaggante sā aparabhāge cintesi – “ahaṃ neva āgatamaggaṃ jānāmi, na gamanamaggaṃ jānāmi, iminā pi me saddhiṃ vissāsamattampi natthi. Sace panāyaṃ amhe pahāya katthaci gamissati, ubhopi idh’eva maraṇaṃ pāpuṇissāma, yaṃkiñci katvā imassa sīlaṃ bhinditvā yathā maṃ na muñcati, tathā taṃ kātuṃ vaṭṭatī” ti. Atha naṃ dunnivatthaduppārutadassanena palobhetvā sīlavināsaṃ pāpesi. Tato paṭṭhāya dve pi samaggavāsaṃ vasiṃsu.
 
 Athekadivasaṃ tāpaso nakkhattayogaṃ ullokento pūrantappassa nakkhattamilāyanaṃ disvā “bhadde kosambiyaṃ pūrantapparājā mato” ti āha. “Kasmā, ayya, evaṃ vadesi? Kiṃ te tena saddhiṃ āghāto atthī” ti? “Natthi, bhadde, nakkhattamilāyanamassa disvā evaṃ vadāmī” ti, sā parodi. Atha naṃ “kasmā rodasī” ti pucchitvā tāya tassa attano sāmikabhāve akkhāte āha – “mā, bhadde, rodi, jātassa nāma niyato maccū” ti. “Jānāmi, ayyā” ti vutte “atha kasmā rodasī” ti? “Putto me kulasantakassa rajjassa anucchaviko, ‘sace tatra abhavissa, setacchattaṃ ussāpayissa. Idāni mahājāniko vata jāto’ ti sokena rodāmi, ayyā” ti. “Hotu, bhadde, mā cintayi, sacassa rajjaṃ patthesi, ahamassa rajjalabhanākāraṃ karissāmī” ti. Ath’assa hatthikantavīṇañceva hatthikantamante ca adāsi. Tadā anekāni hatthisahassāni āgantvā vaṭarukkhamūle nisīdanti. Atha naṃ āha – “hatthīsu anāgatesuyeva rukkhaṃ abhiruhitvā tesu āgatesu imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ pahara, sabbe nivattitvā oloketumpi asakkontā palāyissanti, atha otaritvā āgaccheyyāsī” ti. So tathā katvā āgantvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Atha naṃ dutiyadivase āha – “ajja imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ pahareyyāsi, sabbe nivattitvā olokentā palāyissantī” ti. Tadāpi tathā katvā āgantvā ārocesi. Atha naṃ tatiyadivase āha – “ajja imaṃ mantaṃ vatvā imaṃ tantiṃ pahareyyāsi, yūthapati piṭṭhiṃ upanāmento āgamissatī” ti. Tadāpi tathā katvā ārocesi.